Trump claimt overwinning op Iran, maar oorlog en blokkade duren voort

In Rotterdam voel je wat Hormuz betekent, ook als je nooit in Iran bent geweest

Rotterdam, 19 november 2026. Op 11 november zei Donald Trump op Arlington National Cemetery dat Amerika al had gewonnen. Het einde zou alleen nog een kwestie van timing zijn. Hij wilde geen overwinning van 93 procent, maar een totale overwinning. Tegelijk zei hij dat de oorlog militair gezien effectief voorbij was, terwijl de Amerikaanse blokkade gewoon zou doorgaan. In Rotterdam klinkt dat als iemand op de Coolsingel die roept dat de wedstrijd al gespeeld is, terwijl er op het veld nog steeds wordt gerend en getackeld. Want er is geen staakt-het-vuren. Er is geen vredesdeal. Er is geen handtekening. Er zijn wel nieuwe Iraanse aanvallen op Koeweit en Bahrein, landen waar Amerikaanse militairen zitten.

Advertenties

Wie in Rotterdam woont, hoeft geen expert te zijn om te begrijpen wat de Straat van Hormuz is. Kijk naar de Maas, kijk naar de haven, kijk naar de kranen, de containers en de tankers die langzaam de stad in en uit schuiven. Rotterdam leeft van doorstroming. Als één brug dichtgaat, staat de hele stad vast. Als één terminal platligt, voelen duizenden mensen dat in hun portemonnee, in hun rooster en in hun planning. Hormuz is dat, maar dan op wereldschaal. Door die smalle zeestraat gaat ongeveer twintig procent van het wereldwijde olieverbruik en ongeveer dertig procent van het wereldwijd verhandelde vloeibare aardgas.

De onderhandelingen zitten muurvast omdat niemand als eerste wil bewegen

De onderhandelingen zijn niet langzaam, ze zijn vastgelopen. Dat is een belangrijk verschil. Langzaam betekent dat er nog beweging is. Vastgelopen betekent dat beide kanten wachten tot de ander breekt. Iran heeft via een Qatarese bemiddelaar zeven voorwaarden naar Washington gestuurd. De Iraanse hoofdonderhandelaar Mohammad Bagher Ghalibaf zei op 11 november tegen Al Jazeera dat Washington nog geen officiële en specifieke reactie had gegeven. Zijn boodschap was simpel. De bal ligt nu bij de Amerikanen. Tegelijkertijd haalde Trump vicepresident JD Vance van de onderhandelingen af en schreef hij dat Amerika geen deal met Iran nodig heeft. Vance had de oorlog publiekelijk en achter de schermen bekritiseerd en had eerder zelf onderhandeld.

Wat Iran wil, op een rij, en waarom dat meer is dan een wensenlijst

Donald Trump

De zeven Iraanse voorwaarden circuleren in twee versies, en dat zorgt voor verwarring, maar de kern is steeds hetzelfde. In de versie van Ghalibaf eist Iran een einde aan de Amerikaanse marineblokkade van Iraanse havens, veilige doorgang voor commerciële schepen en tankers door de Straat van Hormuz, opheffing van unilaterale sancties, een einde aan beperkingen op Iraanse olie-export, vrijgave van bevroren Iraanse tegoeden, het in Iran houden van Iraans nucleair materiaal en een einde aan de oorlog. In de bredere versie van Mohsen Rezaei komen daar nog zwaardere eisen bij. Een einde aan vijandelijkheden op alle fronten, dus niet alleen tussen Amerika en Iran, maar ook rond Israël en regionale groepen in Libanon, Gaza en Jemen.

Aan de andere kant wil Washington dingen die Iran ziet als het opgeven van soevereiniteit en afschrikking. De grootste breuklijn is het verrijkte uranium. Amerika wil dat Iran zijn voorraad verrijkt uranium overdraagt of het land uit laat halen. Iran zegt dat er geen enkel atoom verrijkt materiaal uit Iran zal verdwijnen. Rezaei zei dat Iran het materiaal juist wil houden, onder meer voor nucleair aangedreven schepen en onderzeeërs. Daarachter zit een nog hardere Amerikaanse eis die eerder is genoemd. Helemaal stoppen met verrijken, zero enrichment. Minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei dat het principe van verrijking niet onderhandelbaar is.

Heeft Iran kernwapens of niet, en waarom die vraag alles bepaalt

Het korte antwoord is nee, voor zover publiekelijk bekend niet. Iran heeft geen bekend kernwapen en heeft er nooit een getest. Maar Iran zit wel in de categorie die experts een nucleaire drempelstaat noemen. Het heeft de brandstof en de kennis om relatief snel een wapen te kunnen maken, zonder dat het er al een heeft. De Amerikaanse inlichtingendiensten en het Internationaal Atoomenergieagentschap hebben herhaaldelijk beoordeeld dat Iran een formeel wapenprogramma in 2003 stopte en tot begin 2026 geen gestructureerd kernwapenprogramma had hervat. Directeur-generaal Rafael Grossi zei op 4 maart 2026 dat de organisatie nooit informatie had die wees op een gestructureerd, systematisch Iraans programma om een kernwapen te bouwen.

Mossadegh, de sjah en de wond die Iran nooit is vergeten

Advertenties

Wie het huidige conflict wil begrijpen, moet terug naar Mohammad Mossadegh. In 1951 nationaliseerde premier Mossadegh de Iraanse olie-industrie, die tot dan toe werd gedomineerd door de Britse Anglo-Iranian Oil Company, later BP. Voor Iraniërs was dat een moment van waardigheid. Onze grondstoffen zijn van ons. Op 19 augustus 1953 werd Mossadegh afgezet in een staatsgreep, georganiseerd door de Britse inlichtingendienst MI6 onder de naam Operation Boot en de Amerikaanse CIA onder de naam Operation Ajax. Een belangrijke drijfveer was het beschermen van Britse oliebelangen na die nationalisatie. Daarna kreeg de sjah, Mohammad Reza Pahlavi, weer de volle macht.

Om 1953 te begrijpen, moet je nog verder terug. Iran is nooit formeel gekoloniseerd zoals India of Algerije. Historici noemen het daarom vaak een semi-kolonie. Formeel onafhankelijk, maar economisch en politiek gedomineerd door buitenmachten, vooral Groot-Brittannië in het zuiden en Rusland in het noorden. De Qajar-sjahs waren zwak, blut en klem tussen die twee rijken. Om geld te krijgen verkochten ze concessies, exclusieve rechten op hele sectoren aan buitenlanders. In 1872, 1889, 1890 en 1901 gaf sjah Naser al-Din Britse investeerders monopolieconcessies voor spoorwegen, tabak, banken en uiteindelijk olie. In 1890 leidde het tabaksmonopolie tot massaal protest in Iran zelf, omdat een Brits bedrijf opeens de hele tabakshandel controleerde.

Iran launches new attacks as Trump claims US has already won war

In 1953 ging het letterlijk om wie de olievelden bezit en wie de winst krijgt. Een Brits bedrijf tegenover een Iraanse staat die zei dat de olie van het volk was. In 2026 gaat het veel meer om de route en de inkomsten, niet om het bezitten van de velden. Amerika hoeft Iraanse olievelden niet zelf te hebben. Amerika is inmiddels zelf een van de grootste olieproducenten ter wereld. Wat Washington wel wil, volgens de eigen redenering, is voorkomen dat Iran via olie-export geld verdient voor zijn nucleaire programma, raketten en regionale groepen. En voorkomen dat Iran Hormuz kan gebruiken om de wereldprijs te chanteren.

Vrede is er niet als de ene kant wint en de andere kant moet buigen

Uiteindelijk draait dit conflict om een vraag die sinds Mossadegh nooit echt is beantwoord. Wie beslist over Iran, de Iraniërs zelf of een buitenmacht die via olie, blokkade en bommen druk zet. De Amerikaanse en Israëlische officiële lezing is dat het om veiligheid gaat. Geen Iraans kernwapen, geen raketten tegen Israël en Amerikaanse bases, geen proxies, geen Hormuz-chantage. De kritische lezing, en ook de Iraanse lezing, is dat het om macht en energie gaat. Wie controleert de Golf, wie bepaalt wie olie mag verkopen en wie mag beslissen over de toekomst van Iran. Beide verhalen zijn deels waar en ze sluiten elkaar niet uit.

Reacties

Geef een reactie