De oorlog die niet op oorlog lijkt
Rotterdam, 14 november 2026, voelt het eerst als iets in de lucht verandert. Niet met sirenes of tanks over de Erasmusbrug, maar met een schap dat leeg is, een systeem dat vastloopt, een verhaal dat rondgaat op straat en op je telefoon. Iemand zegt dat de koeling in de supermarkt is gehackt. Iemand anders zegt dat het allemaal bangmakerij is. Iemand anders zegt dat je je moet voorbereiden op drie dagen zonder stroom, zonder water, zonder internet. En ondertussen stroomt de Maas gewoon door, alsof er niets aan de hand is. Dat is precies het punt van hybride oorlog. Het ziet er niet uit als oorlog. Het voelt als gedoe, als storing, als onrust. Maar als je al die kleine storingen bij elkaar legt, ontstaat er een patroon dat inlichtingendiensten in Nederland en de rest van Europa steeds serieuzer nemen.
Hybride oorlog betekent een mix. Een combinatie van militaire en niet-militaire middelen. Traditionele oorlog is grondtroepen, bombardementen, een vijand die duidelijk zichtbaar is. Hybride oorlog is breder en daardoor moeilijker te herkennen. Het gaat om cyberaanvallen, propaganda, nepnieuws, spionage, sabotage, economische druk en politieke beïnvloeding. Het doel is hetzelfde als bij klassieke oorlog: de tegenstander verzwakken en de samenleving ontregelen. Alleen gebeurt dat zonder dat er direct een grootschalige oorlog wordt verklaard.
Waarom de supermarkt plots een doelwit is
De afgelopen weken waren supermarkten in Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Scandinavië doelwit van hackers. Koelinstallaties werden op de ontdooistand gezet. Temperaturen liepen op tot rond de vijftig tot vijfenvijftig graden. Duizenden kilo’s voedsel konden niet meer veilig worden verkocht en moesten worden vernietigd. In Nederland ging het op 2 november om de koelsystemen van minstens zeventien bedrijven, waaronder slagerijen, kleine supermarkten en voedselopslagbedrijven. In België ging het om minstens veertig Delhaize-winkels, plus Carrefour en Spar.
Twee pro-Russische hackersgroepen, NoName057(16) en Z-Pentest Alliance, hebben de aanval op Telegram opgeëist. Het Kremlin ontkent elke betrokkenheid. Dat onderscheid is belangrijk. Een claim is nog geen bewijs dat de Russische staat het zelf heeft bevolen. Toch is het verhaal technisch geloofwaardig, juist omdat het niet om een supergeheime staats-hack hoefde te gaan. Veel supermarkten gebruiken Danfoss AK-SM en AK-SC controllers voor hun koeling. Veel van die apparaten hingen direct aan het internet, soms met een inlog die afgeleid was van de datum. Een beveiligingsonderzoeker vatte het zo samen: je hebt geen natiestaat nodig om een koelkast op te warmen. Het was een goedkoop, makkelijk doelwit. En dat maakt het juist gevaarlijk.
Waarom geen studentenschulden wissen

Als je Rusland was, zou je dan niet iets doen waar mensen blij van worden, zoals alle studieschulden deleten? Die vraag klinkt logisch vanuit de straat. Maar vanuit het perspectief van hybride oorlog is dat juist niet logisch. Studentenschulden staan in zwaar beveiligde overheidssystemen, met back-ups, logs en juridische administratie. Zelfs als je ze zou wissen, kan de overheid ze herstellen. En het zou Rusland geen angst of onrust opleveren, maar eerder sympathie.
Voedsel raken is heel zichtbaar en psychologisch. Iedereen komt in een supermarkt. Lege schappen, weggegooid voedsel en een bericht dat de koeling is gehackt voelen direct als een signaal dat het systeem niet meer werkt. De EU-commissaris voor Landbouw en Voedsel noemde de incidenten ook een doelbewuste poging om de Europese voedselvoorziening te verstoren. Het gaat dus niet om geliefd worden. Het gaat om laten zien dat de overheid het dagelijkse leven niet volledig kan beschermen.
Defensie hacken is logisch, de rest voelt raar
Het hacken van Europese defensiebedrijven is begrijpelijk. Dat is gewoon spionage in oorlogstijd. Rusland wil weten wat er wordt gemaakt, wat er wordt vervoerd en wat er naar Oekraïne gaat. In mei 2025 maakten de Nederlandse MIVD en verschillende internationale veiligheidsdiensten bekend dat de Russische militaire inlichtingendienst GRU betrokken was bij een omvangrijke cyberspionagecampagne tegen Oekraïne en NAVO-landen. Die aanvallen werden toegeschreven aan GRU-eenheid 26165, beter bekend als APT28.
Maar waarom dan ook ziekenhuizen, waterpompen, crematoria, spoorwegen en vliegvelden? Veel civiele doelen zijn in werkelijkheid onderdeel van de logistieke keten voor Oekraïne. Uit een database van sabotage-incidenten in Europa, tussen februari 2022 en februari 2026, ging ongeveer zevenentwintig procent over transportinfrastructuur, waaronder spoorlijnen die worden gebruikt om militaire hulp naar Oekraïne te vervoeren. In november 2025 werd in Polen een explosief gebruikt om een spoorlijn te beschadigen die wordt gebruikt voor militair transport naar Oekraïne. Dat lijkt civiel, maar het doel is militair.
Wegwerpspionnen doen het vuile werk op straat
Naast hacks is er nog een andere vorm die steeds vaker opduikt: wegwerpspionnen. Dat zijn geen James Bond-figuren. Dat zijn gewone burgers zonder diplomatieke banden die door een buitenlandse inlichtingendienst worden ingeschakeld om een klein klusje te doen. Ze worden online benaderd, vaak via sociale media, Telegram, gaming-sites, vacatureplatforms of vrijwilligersfora. Ze krijgen een paar honderd euro per klusje. Ze doen het vaak niet uit ideologie, maar voor geld of de kick. En ze zijn makkelijk te manipuleren en minder verdacht.
Vroeger werkte Rusland veel met diplomaten die in werkelijkheid spionnen waren. Na de invasie van Oekraïne in 2022 zijn honderden van die Russische agenten uit Europa uitgewezen. Daardoor is Rusland, volgens veiligheidsdiensten, veel meer aangewezen op burgers. Onderzoek van de Britse denktank RUSI liet zien dat het aantal van dit soort incidenten in Europa tussen 2023 en 2024 verdrievoudigde.
In Nederland zijn inmiddels meerdere signalen. Volgens de politie zijn drie zeventienjarige jongens mogelijk ingeschakeld door een Russische hackersgroep om wifi-netwerken in Den Haag in kaart te brengen, onder meer bij Europol, Eurojust en de Canadese ambassade. Volgens justitie zijn minstens twee Nederlandse scholieren geworven om informatie aan Moskou door te spelen. De Nederlandse wet is vorig jaar aangescherpt: het heimelijk verrichten van handelingen voor een buitenlandse overheid is strafbaar, met maximaal acht jaar gevangenisstraf, twaalf jaar bij dodelijke gevolgen.
Noodpakket, bangmakerij of voorbereiding
De overheid waarschuwt al langer voor uitval van stroom, water en internet. De campagne Denk vooruit loopt al sinds november 2025, met een nieuwe fase op 12 oktober 2026. De boodschap is dat huishoudens zichzelf de eerste tweeënzeventig uur moeten kunnen redden als belangrijke voorzieningen uitvallen. Dat tweeënzeventig uur is geen voorspelling dat er precies drie dagen geen stroom zal zijn. Het is een voorbereidingstermijn.
Toch voelt het voor veel mensen als bangmakerij. Zeker als je tegelijkertijd hoort over Gaza, over oorlog, over defensie-uitgaven en over hackers. Dan is het logisch dat je je afvraagt of die waarschuwingen worden gebruikt om mensen af te leiden of om beleid te rechtvaardigen. Het is ook logisch andersom uit te leggen. De overheid waarschuwt voor uitval omdat dit soort aanvallen en storingen nu vaker voorkomen. Voor de geloofwaardigheid is dat onderscheid belangrijk. Als elke storing meteen wordt gelabeld als Russische hybride oorlog, dan geloven mensen op den duur niets meer.
Niet alles is Rusland, maar het patroon telt
Niet elke hack is Rusland. Er zijn minstens vier verklaringen die door elkaar lopen: echte Russische staatsoperaties, pro-Russische hacktivisten, criminelen die gewoon geld willen, en gewone storingen of slecht beveiligde systemen. Veel industriële systemen hingen gewoon open aan het internet. Als iemand ze eenmaal heeft gehackt, kunnen anderen het namaken.
Maar het patroon van veel kleine aanvallen op civiele infrastructuur in NAVO-landen die Oekraïne steunen, in korte tijd, met dezelfde methodes, is wel waarom inlichtingendiensten spreken van een campagne en niet van toeval. In Duitsland werden in 2025 alleen al 321 verdachte sabotagegevallen geregistreerd. In Spanje was er brand bij een fabriek die transformatoren maakt. In Polen meldden officials dat ziekenhuizen, watersystemen en stedelijke infrastructuur onder aanhoudende digitale aanvallen lagen.
In Rotterdam voelt dat concreet. Rotterdam is een havenstad, een logistieke stad, een stad waar alles moet blijven draaien. Als de haven stilvalt, als de koeling uitvalt, als de treinen niet rijden, dan merk je dat niet in een rapport in Den Haag, maar in de winkel op de hoek, in de portiek, in de rij bij de kassa. Nederland zit, volgens de AIVD en MIVD, in een schemergebied tussen vrede en oorlog. Als je alleen naar één incident kijkt, lijkt het onlogisch. Als je naar het patroon kijkt, is de onlogischheid zelf de strategie.





Geef een reactie