Rotterdam, 14 november 2026. Op 16 maart 1968 liepen Amerikaanse soldaten het Vietnamese dorp My Lai binnen. Het was geen veldslag en geen vergissing. Het was een bloedbad waarbij honderden ongewapende burgers werden gedood, vrouwen, kinderen, baby’s en oude mensen die geen enkele kans hadden. Legerfotograaf Ronald Haeberle legde een groep vrouwen en kinderen vast kort voordat ze werden doodgeschoten. Die foto werd een van de meest confronterende beelden van de Vietnamoorlog, omdat het geen abstracte oorlog meer liet zien maar gezichten en angst vlak voor de dood. My Lai werd een keerpunt in de publieke opinie in de Verenigde Staten, maar het was geen einde. De ellende woekerde nog jaren door.
Het dorp dat geen vijand meer was
De soldaten behoorden tot Charlie Company. Ze hadden de opdracht gekregen om Vietcong-strijders te zoeken en het dorp te zuiveren. In de praktijk troffen ze vooral burgers aan. Mensen werden bij elkaar gedreven, huizen werden in brand gestoken, vrouwen werden verkracht, burgers werden gemarteld en van dichtbij doodgeschoten. De schattingen lopen uiteen van 347 tot 504 doden. Voor de mensen in My Lai maakte dat getal geen verschil. Voor hen was het dorp weg, de familie weg, het leven zoals ze dat kenden weg. In Rotterdam, aan de Maas, waar oorlog voor veel mensen iets is uit verhalen van opa’s en oma’s en uit beelden op een scherm, is het moeilijk voor te stellen dat een leger dat zichzelf zag als bevrijder, op een doordeweekse ochtend zoiets kon doen. Toch gebeurde het, in een oorlog waarin de vijand vaak onzichtbaar was en burgers steeds vaker als verdacht werden gezien.
JFK wilde geen grote grondoorlog, maar hij bouwde hem wel op
De vraag of John F. Kennedy deze oorlog eigenlijk wel wilde, blijft een grote discussie over Vietnam. Toen Kennedy in 1961 president werd, waren er ongeveer 900 Amerikaanse militaire adviseurs in Zuid-Vietnam. Geen gevechtstroepen, officieel alleen mensen om het Zuid-Vietnamese leger te trainen. Onder Kennedy groeide dat aantal naar ongeveer 3.000 in 1961, 11.000 in 1962 en ongeveer 16.000 bij zijn dood in 1963. Hij stuurde helikopters, Special Forces en veel meer geld en wapens. Hij steunde ook indirect de staatsgreep in november 1963 waarbij de Zuid-Vietnamese president Ngo Dinh Diem werd afgezet en vermoord, drie weken voor Kennedy zelf werd vermoord. Tegelijkertijd weigerde Kennedy keer op keer om Amerikaanse gevechtstroepen te sturen, terwijl zijn generaals daar wel op aandrongen. Hij was bang dat Zuid-Vietnam zou vallen voor het communisme, maar hij wilde ook geen grote Amerikaanse grondoorlog. In oktober 1963 tekende hij NSAM 263, een plan om 1.000 adviseurs terug te trekken.
De wapenlobby veroorzaakte de oorlog niet, maar verdiende er wel aan

Wie het over Vietnam heeft, komt al snel uit bij de wapenlobby en het militair-industrieel complex. President Dwight D. Eisenhower waarschuwde daar in zijn afscheidsspeech in 1961 al voor. Hij bedoelde dat het leger, de wapenfabrikanten en de politici in Washington zo met elkaar verweven waren geraakt, dat er een permanente druk was om meer wapens te kopen en een groot leger in stand te houden, ook in vredestijd. Vietnam werd het voorbeeld van wat hij bedoelde. De Verenigde Staten gaven uiteindelijk meer dan 140 miljard dollar uit aan de oorlog, in geld van toen. In geld van nu zou dat meer dan 1 biljoen dollar zijn. Bedrijven als Bell Helicopter, dat de beroemde Huey-helikopters maakte, Dow Chemical, dat napalm maakte, en Monsanto en Dow, die Agent Orange maakten, verdienden enorm. Hoe langer de oorlog duurde, hoe meer bestellingen er kwamen. Dat betekent niet dat er een geheime vergadering was waar wapenbazen besloten om oorlog te voeren in Vietnam. De beslissing om te escaleren werd genomen door politici als Lyndon B. Johnson, vooral uit angst voor het communisme en uit angst om zwak te lijken. Maar de lobby werkte wel als versneller en instandhouder.
Van Da Nang tot de terugtrekking
Voor 1965 waren er al Amerikanen in Vietnam, maar dat waren nog geen gevechtstroepen. Dat veranderde op 8 maart 1965, toen 3.500 Amerikaanse mariniers op het strand van Da Nang landden. Officieel kwamen ze om de Amerikaanse luchtmachtbasis daar te beschermen. In de praktijk was dit het begin van de Amerikaanse grondoorlog. In 1965 waren er ongeveer 184.000 Amerikanen in Vietnam, in 1966 ongeveer 385.000 en in 1968 en 1969, op het hoogtepunt, ongeveer 543.000 tot 549.000 Amerikaanse soldaten tegelijk. My Lai gebeurde dus niet aan het einde van de oorlog, maar precies op het hoogtepunt. Het was maart 1968, het bloedigste jaar van de oorlog, het jaar van het Tet-offensief, de slag om Hue en de slag om Khe Sanh. Alleen al in 1968 sneuvelden er meer dan 16.000 Amerikanen. Na 1968 begon president Richard Nixon met Vietnamization, het idee dat het Zuid-Vietnamese leger de oorlog moest overnemen. Maar Nixon breidde de oorlog tegelijkertijd in het geheim uit naar Cambodja en Laos. In 1970 volgde de invasie van Cambodja, wat in Amerika tot enorme protesten leidde, onder meer in Kent State, waar vier studenten werden doodgeschoten. In 1972 volgden de zwaarste bombardementen van de hele oorlog, de Christmas Bombings op Hanoi. Op 27 januari 1973 werden de Vredesakkoorden van Parijs getekend. Op 29 maart 1973 verlieten de laatste Amerikaanse gevechtstroepen Vietnam. De oorlog zelf ging nog twee jaar door, tot de val van Saigon op 30 april 1975.
De doden tellen, de winnaars en de slachtoffers
De cijfers over Vietnam zijn hard en blijven schuren. Aan Amerikaanse kant sneuvelden officieel 58.279 soldaten. Ruim 303.000 raakten gewond. Meer dan 3,1 miljoen Amerikanen hebben in totaal in Vietnam gediend. Aan Vietnamese kant liggen de schattingen veel hoger. Ongeveer 250.000 tot 300.000 Zuid-Vietnamese soldaten werden gedood, ongeveer 1,1 miljoen Noord-Vietnamese soldaten en Vietcong-strijders, en ongeveer 2 miljoen Vietnamese burgers. Die getallen laten zien dat er in deze oorlog geen duidelijke winnaars waren, alleen verliezers in verschillende maten. De Verenigde Staten verloren de oorlog politiek en moreel. Zuid-Vietnam hield op te bestaan. Noord-Vietnam won militair, maar betaalde daar een enorme prijs voor. En de burgers, in My Lai en in duizenden andere dorpen, betaalden de hoogste prijs van allemaal. Zij hadden geen lobby in Washington en geen mogelijkheid om te vertrekken als het te heet werd. Zij bleven achter in de as van hun huizen, in een land dat vergiftigd was door Agent Orange en vol zat met onontplofte bommen.
Doofpot, onthulling en veranderde publieke opinie
My Lai werd eerst door het Amerikaanse leger in de doofpot gestopt. Het leger wist vrij snel wat er was gebeurd, maar het rapport verdween in een la. Pas in november 1969, ruim anderhalf jaar later, kwam het naar buiten dankzij journalist Seymour Hersh. Toen de foto’s van Haeberle en de verhalen van overlevenden eenmaal bekend werden, schokte dat de publieke opinie in de Verenigde Staten diep. Veel Amerikanen verloren het vertrouwen dat de Verenigde Staten in Vietnam een rechtvaardige oorlog voerden. Het vijandbeeld dat jarenlang was opgebouwd, het idee van een duidelijke strijd tussen goed en kwaad in de Koude Oorlog, begon te barsten. Alleen luitenant William Calley werd uiteindelijk veroordeeld voor zijn rol. Hij kreeg levenslang, maar werd na drieënhalf jaar huisarrest vrijgelaten. Dat leidde tot veel woede en discussie over wie er verantwoordelijk was.
Waarom My Lai nog steeds doorwerkt in geopolitiek en straatgevoel
My Lai is meer dan geschiedenis. Het is een waarschuwing over hoe een oorlog kan ontsporen als politieke leiders, generaals en bedrijven belang hebben bij doorgaan, terwijl de mensen op de grond de prijs betalen. Het is ook een verhaal over hoe anti-Amerikaans sentiment kan groeien, niet uit haat tegen gewone Amerikanen, maar uit woede over wat een supermacht kan doen als niemand haar stopt. In Nederland, in Vlaanderen, in Suriname en in Caribisch Nederland leven veel mensen met hun eigen herinneringen aan oorlog, kolonialisme en militaire interventies. Dat maakt dat My Lai hier niet voelt als een ver-van-mijn-bed-verhaal, maar als een voorbeeld van een patroon dat steeds terugkomt. Een vijandbeeld wordt opgebouwd, een oorlog wordt verkocht als noodzakelijk, de waarheid wordt weggestopt, bedrijven verdienen, politici willen niet als verliezer worden gezien en burgers betalen. En als de foto’s dan eindelijk naar buiten komen, is het vaak al te laat. De schade is al gedaan. Dat is de harde les van My Lai.





Geef een reactie