Wie Tariq ibn Ziyad was
Rotterdam, 3 november 2026. Tariq ibn Ziyad, vaak gespeld als Zayid of Ziad, werd rond 670 geboren in Mauretania Caesariensis, in het huidige Algerije. Hij was geen Arabier uit Damascus, maar Amazigh, Berber, afkomstig uit een stam rond de Tafna die nu in de regio Beni Saf leeft. Hij was getrouwd en woonde in de regio Tlemcen voordat hij in beeld kwam.
Vrijwel alle moderne historici beschrijven hem als een mawla van Musa ibn Nusayr, de Omajjadische gouverneur van Ifriqiya. Mawla betekent in deze context vrijgelaten cliënt. Na een nederlaag van een Berberstam werd hij als krijgsgevangene meegenomen, bekeerde zich tot de islam en werd vrijgelaten. Hij bleef via een eed van loyaliteit verbonden aan de Arabische stam van zijn voormalige meester. Musa herkende zijn talent, liet hem vrij en maakte hem gouverneur van Tanger na de verovering in 710 tot 711. Tanger was toen de belangrijkste militaire voorpost tegenover het Visigotische schiereiland.
Die benoeming is cruciaal. Als gouverneur beschikte Tariq over eigen troepen, bijna allemaal Berbers die net bekeerd waren, en over direct contact met graaf Julian van Ceuta, die de schepen bezat voor een oversteek. In het Omajjadenrijk was het mawla-systeem een kanaal voor sociale mobiliteit. Een vrijgelatene kon generaal worden als hij succesvol was.
Advertenties
De verovering stap voor stap
De verovering begon met een verkenning. In 710 stak Tarif ibn Malik met 400 man over naar wat nu Tarifa heet en zag dat het Visigotische rijk intern verdeeld was.
Op 26 tot 29 april 711 stak Tariq zelf over met ongeveer 7.000 man, voornamelijk Berbers, loyaal aan kalief Al-Walid I. Hij landde bij de rots die sindsdien Jabal Tariq heet, de berg van Tariq, waar het woord Gibraltar vandaan komt. De oversteek werd mogelijk gemaakt door graaf Julian, die een verdrag sloot met Tariq.
Op 19 juli 711 volgde de Slag bij Guadalete. Koning Roderik had een veel groter leger verzameld, maar dat leger werd geleid door edelen die loyaal waren aan de zonen van de vorige koning Wittiza, die Roderik had afgezet. Tariq won verpletterend en Roderik werd gedood.
Daarna splitste Tariq zijn leger in 4 divisies. Terwijl hij zelf met de hoofdmacht naar Toledo trok, namen zijn commandanten Cordoba onder Mughith al-Rumi, Granada en andere plaatsen in. Hij werd de facto gouverneur van Hispania.
In 712 volgde Musa ibn Nusayr met nog eens 5.000 tot 12.000 Arabieren, waardoor het totale leger op 18.000 kwam. Hij nam Medina-Sidonia, Sevilla en Mertola. In 713 nam zijn zoon Abd al-Aziz ibn Musa Jaen, Murcia, Granada en Sagunto in. In 714 begonnen campagnes in de lagere Ebro-vallei. Tegen 715, toen kalief Al-Walid I zowel Musa als Tariq terugriep naar Damascus, was twee derde van het schiereiland veroverd. In 717 werd Cordoba de hoofdstad van Al-Andalus. In 719 en 720 veroverden de Omajjaden Narbonne ten noorden van de Pyreneeën. Daarmee was de fase die Tariq begon voltooid.
Hoe de bevolking eruit zag in 711
Hispania telde in 711 naar schatting 4 tot 9 miljoen inwoners. De overgrote meerderheid waren Hispano-Romeinen, nazaten van Romeinen, geromaniseerde Keltiberiërs, Kelten en Basken. Kleine boeren, pachters, ambachtslieden en slaven die vulgair Latijn spraken en katholiek waren.
De heersende klasse waren de Visigoten, misschien 200.000 tot 300.000 man, volgens sommige schattingen zelfs maar 150.000 tot 200.000. Ze maakten nooit meer dan 5% van de bevolking uit en woonden vooral rond Toledo en in de Taag-vallei. Ze hadden wel het Latijn en het katholicisme overgenomen sinds 589, maar hun assimilatie met de Hispano-Romeinse bevolking bleef moeilijk. Hun koningschap was niet erfelijk maar werd gekozen door de adel, wat leidde tot constante burgeroorlogen.
Het lot van de Joodse minderheid
De Joodse aanwezigheid in Spanje gaat terug tot de Romeinse tijd, met gemeenschappen in Tarragona en Merida. Onder de Romeinen en de vroege Ariaanse Visigoten was er relatieve tolerantie. Dat veranderde fundamenteel na 589, toen koning Reccared zich tot het katholieke christendom bekeerde.
Vanaf dat moment vaardigden opeenvolgende concilies in Toledo een reeks anti-Joodse wetten uit. Huwelijken tussen Joden en christenen werden verboden, toegang tot publieke functies werd ontzegd. In 613 eiste koning Sisebut de gedwongen bekering van alle Joden. Wie zich verzette kreeg 100 zweepslagen en moest bij blijvend verzet in ballingschap na onteigening van alle bezittingen. In 634 bepaalde de Visigotische Code dat Joden onder straf van slavernij en verlies van bezit geen sabbat, geen feestdagen en geen koosjere spijswetten mochten naleven. In 694 veroordeelde een concilie in Toledo alle Joden collectief tot slavernij en werden Joodse kinderen van hun ouders afgenomen om christelijk te worden opgevoed. Het Concilie van Elvira had eerder al bepaald dat christenen niet met Joden mochten eten.
Voor de Joodse gemeenschappen werd de komst van Tariq in 711 daarom niet als ramp, maar als bevrijding gezien. Kronieken melden dat Joden in Cordoba en Granada de poorten openden voor zijn troepen.
Advertenties
Onder Al-Andalus veranderde hun juridische status volledig. Joden en christenen werden dhimmi, beschermde volkeren. Ze betaalden een speciale belasting, de jizya, en hadden formeel een ondergeschikte positie, maar kregen godsdienstvrijheid en autonomie om hun eigen gemeenschappen te besturen met eigen rechtbanken. Die relatieve tolerantie, een schril contrast met de Visigotische heerschappij, creëerde de voorwaarden voor de Gouden Eeuw van het Sefardische Jodendom.
Joden werden cruciaal als tussenpersonen omdat ze Arabisch, Hebreeuws en een vroege vorm van Spaans spraken. Ze vertaalden Griekse en Arabische teksten over wetenschap, geneeskunde en filosofie naar het Latijn voor Europa. Hasdai ibn Shaprut, arts en diplomaat aan het hof van Abd al-Rahman III in Cordoba in de 10e eeuw, was een belangrijke patroon van wetenschap. Samuel ibn Naghrillah werd vizier en legeraanvoerder van Granada. Dichters als Yehuda Halevi en Solomon ibn Gabirol namen Arabische versvormen over en vernieuwden de Hebreeuwse poëzie met thema’s over liefde, natuur en verlangen naar Zion. Mozes Maimonides, geboren in Cordoba, schreef de Misjneh Tora en de Gids der Verdoolden.
Deze convivencia was geen moderne gelijkheid, maar een hiërarchische samenleving met dynamische uitwisseling. Vanaf de 12e eeuw kwam er een breuk met de komst van de Almohaden, een puriteinse Berberdynastie uit Noord-Afrika, die de tolerantie in het zuiden beëindigde en figuren als Maimonides dwong te vluchten. Tegelijkertijd rukten de christelijke koninkrijken in het noorden op met de Reconquista. Joodse centra verschoven naar Toledo. In 1391 volgden verschrikkelijke pogroms die begonnen in Sevilla en zich verspreidden over honderden steden, waarbij tienduizenden Joden werden vermoord of gedwongen gedoopt werden tot conversos. Die ontwikkeling leidde uiteindelijk tot de Spaanse Inquisitie in 1478 en het Alhambra Decreet van 31 maart 1492, waarmee de katholieke koningen Ferdinand en Isabella alle overgebleven Joden voor de keuze stelden zich te bekeren of Spanje te verlaten. Tussen de 100.000 en 200.000 kozen voor ballingschap en verspreidden zich als Sefardiem over het Ottomaanse Rijk, Noord-Afrika en Amsterdam.
Wat er economisch en cultureel veranderde
De nieuwe islamitische staat bracht een veel grotere economische ontwikkeling dan de christelijke koninkrijken. De landbouw bleef de basis, maar met opmerkelijke verschillen. De traditionele mediterrane trilogie van wijn, tarwe en olijf bleef, maar werd uitgebreid met nieuwe gewassen als rijst, sinaasappels, citroenen, aubergines, artisjokken, katoen, suikerriet en saffraan. Irrigatietechnieken als de acequia, het irrigatiekanaal, en de noria, het waterrad, werden geïntroduceerd. Er kwam een belangrijke geldeconomie gecentreerd op import van goud uit Soedan, met de dinar en dirhem als munten.
Spanje onder islamitisch bewind werd een baken van kunst, wetenschap en cultuur voor Europa. Moskeeën, paleizen, tuinen, ziekenhuizen en bibliotheken werden gebouwd. Kanalen werden hersteld en nieuwe gegraven. Al-Andalus werd bemiddelaar tussen Europa enerzijds en Afrika en Azië anderzijds. De zijde-industrie en het brokaatwerk van het schiereiland werden bekend in de handelscentra van de wereld. Cordoba, de hoofdstad, werd in de 10e eeuw de belangrijkste stad van Europa.
Zonder de oversteek van Tariq had de geschiedenis van Spanje geen Arabische leenwoorden als aceite, azúcar, arroz en alcalde gekend, geen irrigatielandbouw in Valencia en geen Sefardische filosofie die via vertalingen de Europese scholastiek beïnvloedde.
Geef een reactie