Miljarden naar oorlog in Oekraïne en Gaza, kruimels voor zorg en wonen

Het begint niet op het Malieveld, maar je voelt het tot op Zuid

Rotterdam, 1 november 2026. Op de Beijerlandselaan tikt de kassa sneller dan je loonstrook bij kan houden. In de haven draaien de kranen, maar de containers worden duurder. Dat gevoel, dat steentje in je schoen dat elke stap zwaarder maakt, is niet alleen Rotterdams. Medio tot eind oktober 2026 liep het door heel Europa.

Parijs, Marseille, Lyon, Bordeaux, Strasbourg, Toulouse, Lille. Tienduizenden op straat tegen stijgende boodschappen, klassen met 32 kinderen en één overbelaste docent, en een begroting die voelt als een dictaat. In sommige wijken sloeg het om in confrontaties.

Duitsland deed er nog een schep bovenop. Berlijn, Frankfurt, Hamburg, München, Bremen en meer dan dertig andere steden. Zelfde woorden, andere toon: investeer in zorg en onderwijs, en geen terugkeer naar de dienstplicht. In Italië bezetten studenten in Rome kort het Colosseum. Geen respectloosheid, maar wanhoop: als je een wereldwonder moet bezetten om gehoord te worden over huren in Milaan, Turijn, Bologna, Florence en Genua en over stijgende militaire uitgaven, dan is er iets scheef.

Spanje demonstreerde in Madrid voor pensioenen, Barcelona eindigde in rellen. Portugal zag tentenkampen in Lissabon en Porto, mensen die hun huis letterlijk op straat zetten. Brussel en Luik, studenten en vakbonden tegen onderwijsbezuinigingen. Den Haag, waar de politie ingreep na online oproepen. Tirana, waar al weken om het vertrek van de premier wordt geroepen. Warschau, over het Constitutioneel Hof. En ook Zürich, Wenen en Londen. Geen losse incidenten. Een continent dat dezelfde rekensom maakt.

De rode draad is geen theorie, het is je bestaanszekerheid

Leg alle leuzen naast elkaar en je hoort vijf woorden terugkomen: wonen, zorg, onderwijs, pensioen en inspraak.

Wonen is het meest tastbaar. In Lissabon en Porto is huren een loterij geworden. In Italië en Spanje delen starters een appartement met drie anderen en komen ze nog niet rond. Zorg is de tweede. In Frankrijk en Duitsland melden verpleegkundigen zich ziek van de werkdruk, wachtlijsten groeien, de huisarts wordt schaars. Onderwijs is de derde, misschien wel de meest Rotterdamse. Wie op Zuid is opgegroeid weet wat een goede meester of juf waard is. Als die er niet is, betaal je dat tien jaar later terug op de arbeidsmarkt.

Pensioenen zijn de vierde. In Madrid stonden ouderen met borden: we hebben dit land gebouwd, laat ons niet eindigen met een fooi. En de vijfde is inspraak. Het gevoel dat besluiten van bovenaf vallen. In Albanië en Polen gaat het om macht en rechters, in Nederland en België om de vraag: wie luistert er nog als ik zeg dat ik het niet trek?

Het is dus niet links of rechts. Het is dat de verzorgingsstaat kraakt, terwijl burgers aan de noodrem trekken en er niets gebeurt.

Waar het geld wel naartoe gaat: de boekhouding op de keukentafel

En dan komt de vraag die op elk plein klinkt, van de Coolsingel tot de Dam: waar blijft ons geld?

Sinds 2022 hebben de EU en lidstaten zo’n 221 tot 223 miljard euro voor Oekraïne gemobiliseerd. Daarvan is 78 tot 83 miljard militaire steun. De rest is geen munitie: begrotingssteun, humanitaire hulp, opvang van vluchtelingen, reparatie van energie. Salarissen van leraren, pensioenen, ziekenhuizen die anders instorten.

Maar er is een nieuwe laag die het debat verhardt: een EU-lening van 90 miljard voor 2026-2027, waarvan 60 miljard expliciet voor wapens en 30 miljard voor de begroting. Een lening, geen gift. Terugbetaling moet komen uit bevroren Russische tegoeden of herstelbetalingen. Lukt dat niet, dan draaien de lidstaten zelf op voor de kosten. In het Europees Parlement wordt nu al gewaarschuwd voor gebrekkig toezicht en corruptierisico’s.

Daarnaast de Amerikaanse steun aan Israël: sinds oktober 2023 geschat op 21,7 miljard dollar door het Costs of War Project, bovenop de vaste 3,3 miljard per jaar plus 500 miljoen voor raketverdediging. Vrijwel volledig militair.

Leg dat naast de huurverhoging van 150 euro in Delfshaven, naast de rij bij de Voedselbank in Charlois, en je snapt de woede. Elke euro naar een granaat is een euro die niet naar een klaslokaal gaat. Dat is geen geopolitiek meer, dat is keukentafelboekhouden.

De staking die Rotterdam raakte

Eind oktober legden havenarbeiders in 113 havens op vijf continenten het werk neer, expliciet tegen wapentransporten naar Israël. Van Piraeus tot Oakland, van Genua tot Rotterdam.

Voor Rotterdam is de haven geen abstractie. Het is werk, identiteit en brood op de plank. Als dokwerkers zeggen: deze container laden we niet, dan gaat het niet meer over buitenlandse politiek, maar over geweten. Ze legden zelf de link die veel demonstranten maken: dezelfde logistieke keten die wapens verscheept, hoort bij een systeem waarin publieke diensten worden uitgehold.

In diezelfde weken waren er grote demonstraties in Londen, Berlijn, Warschau, Athene en Dublin tegen wapenleveranties, en in Nederland sit-ins op stations in Utrecht, Amsterdam en Rotterdam. Geen marginale groepen, maar een brede internationale beweging die vraagt: zijn wij medeplichtig?

Een miljard voor beeldvorming en de strijd om AI

Veel mensen voelen dat het beeld niet klopt met wat ze op hun telefoon zien. Die intuïtie heeft een feitelijke basis.

Onderzoek van onder meer het Quincy Institute laat zien dat Israël sinds oktober 2023 meer dan 1 miljard dollar heeft uitgegeven aan wereldwijde public diplomacy, Hasbara. Voor 2026 alleen al is 7,3 miljard shekel begroot, omgerekend zo’n 730 miljoen dollar, vijf keer zoveel als het jaar ervoor.

Dat geld gaat naar sociale media advertenties, influencers, websites en expliciet naar het beïnvloeden van AI. Bronnen als Maariv via Axios en Anadolu Ajansi beschrijven een contract met het Amerikaanse bedrijf Clock Tower X, opgericht door Brad Parscale, voormalig digitale campagneleider van Trump in 2020. De methode: een netwerk van zo’n negen websites met inhoud die specifiek is gemaakt om door AI-systemen als ChatGPT, Claude en Gemini te worden opgepikt, gestructureerd en schijnbaar betrouwbaar.

Bedragen voor dat project lopen van 6 tot 9 miljoen dollar, met een groter FARA-geregistreerd contract van 46,5 miljoen. Het doel is openlijk uitgesproken: het beeld van Israël in AI-antwoorden verbeteren.

Dat betekent niet dat elke chatbot nu liegt. Het betekent wel dat er een staatsgestuurde machine van honderden miljoenen is die actief probeert te bepalen wat jij als waarheid te zien krijgt. Dat is geen theorie, dat is begroting.

De andere kant heeft die schaal niet. Er is geen Palestijnse staat met een miljard Hasbara-budget. Financiering komt van particuliere donaties en kleine stichtingen. Een initiatief als We Are Not Numbers kreeg ooit 10.000 dollar. En veel pro-Palestijnse organisaties in de VS verloren juist geld sinds oktober 2023, naar schatting meer dan 8 miljoen aan ingetrokken subsidies. De asymmetrie is dus niet wie er communiceert, maar wie er een ministerie en een campagnebureau achter zich heeft en wie er leeft van crowdfunding.

Wat dit betekent voor de straat hier

Uiteindelijk landt alles weer op de stoep. Of je nu in Feijenoord woont, in Borgerhout, in Paramaribo of op Bonaire, de vraag is dezelfde: wie draagt de lasten en wie heeft de zeggenschap?

De protesten van oktober 2026 zijn geen oproep om één knop om te zetten. Ze zijn een signaal dat het vertrouwen in de verdeling van schaarste afneemt. Als je ziet dat er 90 miljard als lening klaarstaat voor oorlog, dat er miljarden naar bommen gaan die live op je telefoon vallen, en dat er tegelijk honderden miljoenen worden uitgetrokken om je te vertellen dat je het verkeerd ziet, dan ga je vragen stellen. Niet omdat je in complotten gelooft, maar omdat je kunt rekenen.

Rotterdam leert je: de wind kun je niet tegenhouden, wel je zeilen zetten. De Maas blijft stromen. Maar als mensen het gevoel krijgen dat ze niet meer meepraten over waar het geld van hun stad en hun land naartoe gaat, dan gaan ze de straat op. Niet omdat ze van rellen houden, maar omdat de huiskamer te klein is geworden voor hun zorgen.