Long-arm jurisdiction: China vs Verenigde Staten en de gevolgen

De wet die vanuit Washington de Maas bereikt

Rotterdam, 18 september 2026 – Het begint met een stemming ver weg, in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, op woensdag 16 september. 262 voor, 159 tegen. De Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act 2026 is door het Huis, nadat de Senaat het al eerder goedkeurde met 86 tegen 11. Nu ligt het op het bureau van president Donald Trump. Op papier is het een sanctiewet tegen Rusland en Iran, in de praktijk is het een wet die de handel van Rotterdam raakt. Want wie Russische olie en gas koopt, kan straks 100 procent tarief op zijn export naar de Verenigde Staten krijgen. Beijing staat expliciet op die lijst, New Delhi ook. Dat is geen abstracte geopolitiek meer, dat is een prijs die aan de Maas wordt afgerekend.

Long-arm jurisdiction: wat Beijing echt bedoelt

China reageerde een dag later, donderdag 17 september. Woordvoerder Guo Jiakun van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei het droog en direct: China drijft normale economische en handelssamenwerking met alle landen op basis van gelijkheid en wederzijds voordeel. Die samenwerking is niet tegen een derde gericht en laat zich niet verstoren of dwingen door een derde partij. China verzet zich tegen long-arm jurisdiction die geen basis heeft in internationaal recht en geen mandaat heeft van de VN-Veiligheidsraad.

Voor een Rotterdams begrip: long-arm jurisdiction is de lange arm van Washington die in de haven van Europoort komt graaien. De Verenigde Staten passen hun eigen wet toe op bedrijven en landen die zelf niets met de VS te maken hebben, alleen omdat ze handel drijven met Rusland of Iran. Volgens China zijn alleen sancties die door de VN-Veiligheidsraad zijn goedgekeurd legitiem. Alles wat unilateraal uit Washington komt, is volgens Beijing politieke dwang. Beijing wijst er daarbij op dat het vorig jaar voor 64 miljard dollar aan Russische olie en gas importeerde, en in de eerste acht maanden van dit jaar al meer dan 70 miljard. Veel daarvan gaat via pijpleidingen over de eigen landsgrens, dus geen tanker die je even omleidt. Dat is structurele handel, geen smokkel. Het is die handel die nu onder een Amerikaans tarief wordt gezet.

Wat wint Amerika, wat verliest Amerika

Washington wint hier vooral druk. De wet richt zich niet alleen op Russische functionarissen, maar ook op de schaduwvloot van tankers, op financiële instellingen inclusief de Centrale Bank van de Russische Federatie, en op grote staatsprojecten als Yamal LNG en Arctic LNG 1, 2 en 3. De nieuwe versie is verzacht ten opzichte van het oorspronkelijke plan van 500 procent, nu maximaal 100 procent op de top vijf kopers van Russische ruwe olie – China, India, Slowakije, Hongarije en Azerbeidzjan – en de top vijf importeurs van Russisch gas – China, Frankrijk, Japan, Hongarije en België. Daarnaast wordt de Iran Sanctions Act verlengd tot 2031, met behoud van secundaire sancties. Het is bipartisan, het eert de overleden senator Graham, en het geeft Trump een nieuw wapen in zijn America First-aanpak.

Maar de keerzijde zit in dezelfde haven als de winst. Sommige Congresleden waarschuwen zelf dat nieuwe tariefbevoegdheden de kosten kunnen verhogen voor Amerikaanse importeurs en consumenten en de Republikeinen blootstellen aan politieke terugslag. Senator Rand Paul verwoordde het scherp: het verhogen van belastingen voor Amerikanen zal de oorlog van Poetin in Oekraïne niet beëindigen. Analisten waarschuwen dat secundaire tarieven de importkosten in de Verenigde Staten verhogen en tegelijk het risico meebrengen dat brandstofprijzen en inflatie wereldwijd pieken, wat politieke problemen oplevert voor Trump vlak voor de midterms. JP Morgan noemde het onmogelijk om Russische olie te sanctioneren zonder een prijsstijging uit te lokken, met Brent mogelijk naar 80 dollar of hoger. Als de sancties echt effectief worden gehandhaafd, wordt de wereldmarkt in een groot tekort geduwd dat OPEC niet kan opvullen. Dat zou een flinke opwaartse druk op de olieprijzen geven. China heeft daarbij zijn eigen hefboom: het kan de export van kritieke mineralen stilleggen, cruciaal voor Amerikaanse industrieën. India heeft leverage via generieke geneesmiddelen en chemische precursoren. Je raakt Moskou, maar je voelt het zelf in Detroit, in Delhi en in Rotterdam.

De pomp aan de Coolsingel: waarom Rotterdam meer betaalt

Hier wordt het lichamelijk. Nederland koopt al bijna geen Russische olie meer direct, en met het 18e sanctiepakket van de EU komt er ook een importverbod op geraffineerde producten uit niet-EU landen die zijn gemaakt van Russische ruwe olie, bedoeld om een einde te maken aan het via India en Turkije omzeilen. Toch betaalt de automobilist op de Coolsingel de wereldprijs. De benzineprijs in Nederland is gekoppeld aan Brent, niet aan Urals.

De belangrijkste reden voor de stijging is de olieprijs. Die zit nu boven de 70 dollar per vat, terwijl we in december 2025 nog rond de 60 dollar zaten, zegt brandstofexpert Derk Foolen van UnitedConsumers. In Nederland bestaat een groot deel van de benzineprijs uit belastingen, maar de ruwe olieprijs vormt nog altijd de basis van de brandstofkosten. Wanneer die stijgt, werkt dat vrijwel direct door in de consumentenprijs.

Op 16 september werd gemeld dat de benzineprijs in Nederland naar het hoogste niveau ooit ging, met adviesprijzen rond 2,57 euro voor benzine en 2,77 euro voor diesel. Rabobank verwacht bovendien in het licht van de stijgende olieprijzen dat de benzineprijs volgend jaar weer iets oploopt. Dat is de maatschappelijke vertaling van geopolitiek: vrede en veiligheid worden besproken in Washington, maar de economie voel je aan de pomp in Charlois, in de transportkosten van de groenteboer op de Binnenrotte en in de inflatiecijfers van het CBS. Een sanctie tegen een tanker op de Zwarte Zee wordt een paar cent extra per liter aan de Maas.

Vrede beloofd, sancties geleverd

Daar wringt het op straat en aan de keukentafel. Trump voerde campagne met het idee dat hij snel vrede zou brengen in Oekraïne en rust in het Midden-Oosten. Wat er nu ligt is geen vredesakkoord, maar een escalatie van het economische instrumentarium. Voor een deel voelt dat als het tegenovergestelde van wat is beloofd. Voor een ander deel is het juist de manier om vrede af te dwingen: maak de oorlog zo duur voor Rusland dat onderhandelen onvermijdelijk wordt.

De koppeling met Israëlische buitenlandpolitiek die in gesprekken op straat en online wordt gelegd, komt voort uit het feit dat Iran in dezelfde wet zit. Omdat de Verenigde Staten tegelijk een zeer uitgesproken pro-Israël koers varen, zien sommigen de Rusland- en Iran-sancties als één pakket. Feitelijk is de Amerikaanse steun voor Israël al decennia een constante in zowel Republikeins als Democratisch beleid, los van deze specifieke wet. Er is geen openbaar bewijs dat deze sanctiewet is geschreven onder directe sturing van een buitenlandse mogendheid. Wel is duidelijk dat de combinatie van Rusland en Iran in één wet de geopolitieke lading zwaarder maakt.

De schaduw van de Epstein files

En dan zijn er de Epstein files, die in dit dossier steeds terugkomen. Veel mensen zeggen: naarmate de tijd verstrijkt worden die dossiers geloofwaardiger. Die beleving is begrijpelijk als je kijkt naar wat er echt is vrijgegeven. De Epstein Files Transparency Act werd op 19 november 2025 getekend. Op 30 januari 2026 publiceerde het ministerie van Justitie een grote tranche van meer dan 3 miljoen pagina’s, 2.000 video’s en 180.000 afbeeldingen. Sindsdien zijn er in de VS geen nieuwe gerelateerde arrestaties geweest, wel ontslagen en reputatieschade.

De reden dat het geloofwaardiger voelt voor sommigen is de omvang, de vertragingen en de zware redacties. De reden dat anderen sceptisch blijven is dat het gros van de stukken bestaat uit procedurele documenten, concept-aanklachten en samenvattingen van ongeverifieerde tips, waarvan talloze beschuldigingen rond bekende namen onbewezen blijven. Er is in die miljoenen pagina’s tot nu toe geen geverifieerd bewijs naar buiten gekomen dat buitenlandse regeringen via Epstein het Amerikaanse beleid richting Rusland, Iran of Israël zouden sturen. Dat blijft in de sfeer van vermoedens, hoe groot de stapel papier ook is.

Wat overblijft voor Rotterdam is nuchter: China verwerpt de lange arm van Washington, Amerika krijgt een scherp maar riskant wapen in handen, en de rekening dreigt via de olieprijs en prijsstijgingen bij ons in de stad te landen. Vrede wordt niet getekend met een tarief, veiligheid wordt niet gebouwd met een tankerboycot alleen, en economie is geen grafiek maar de prijs die je betaalt als je je scooter volgooit op weg naar je werk.