Bolle Jos Sierra Leone: Nederland beschuldigd van neo-kolonialisme

De minister die naar Freetown vloog om te dreigen

Rotterdam – Het is woensdagavond in Rotterdam, de wind jaagt hard over de Maas en rammelt aan de rolluiken van de winkels op de Beijerlandselaan, en op hetzelfde moment zit een Nederlandse minister van Justitie en Veiligheid voor een camera in Sierra Leone te vertellen dat een heel land moet luisteren. David van Weel is niet naar Freetown gegaan om te luisteren. Hij is er gaan zitten om te dreigen. Voor de camera zegt hij dat het slechts een kwestie van tijd is voordat Nederland Jos Leijdekkers, Bolle Jos, oppakt. De boodschap is niet verpakt in diplomatieke taal, maar in de taal van het recht van de sterkste. Je levert uit, of wij zetten de geldkraan dicht. Het is een scène die je alleen kunt begrijpen als je de straat ritme van Rotterdam kent: de koopman die eerst de haven laat zien en daarna de prijs bepaalt. Alleen is dit geen container met bananen, dit is een soeverein land met acht miljoen inwoners dat door Den Haag publiekelijk op de knieën wordt gedwongen voor eigen binnenlands falen.

Bolle Jos is allang geen Brabantse jongen meer

Jos Leijdekkers is 33, geboren in Brabant, maar groot geworden door de achterdeur van Nederland. Veroordeeld tot 24 jaar in Nederland en 13 jaar in België voor grootschalige cocaïnehandel, staat hij op de Europese Most Wanted-lijst. Het Openbaar Ministerie zegt sinds ruim een half jaar honderd procent zeker te weten dat hij in Sierra Leone zit, ergens tussen de regeringsgebouwen en de nachtclubs van Freetown. Daar is hij niet onzichtbaar. Hij duikt op in een video van een kerkdienst pal naast president Julius Maada Bio, hij vecht in een discotheek tijdens oud en nieuw, en hij poseert met Alusine Kanneh, het hoofd van de immigratiedienst. Die laatste is inmiddels ontslagen omdat hij herkenbaar naast Bolle Jos stond. De geruchten in Freetown en in de dossiers in Den Haag zijn hetzelfde: Leijdekkers zou bescherming genieten op het hoogste niveau en een relatie hebben met Agnes Bio, de dochter van de president. Het is precies het soort verhaal waarin narcostaat Nederland zijn eigen exportproduct tegenkomt. Want Bolle Jos is niet in Afrika groot geworden. Hij is groot geworden omdat de Rotterdamse haven al dertig jaar de voordeur is van het Europese cocaïnecircuit, met het Nederlandse cocaïne verleden als fundering onder elke lading die binnenkomt.

352 miljoen euro als breekijzer: de koopman pakt de knip

Toen de stille diplomatie niets opleverde, besloot Van Weel de koopman uit te hangen. In het tv-programma Buitenhof op 31 mei zei hij het onbegrijpelijk te vinden dat Sierra Leone nog steeds Europese ontwikkelingssteun krijgt terwijl het onderdak zou bieden aan een van de meest gezochte criminelen ter wereld. Het bedrag dat hij noemde is 352 miljoen euro aan EU-geld voor de periode 2021 tot 2027, plus regionale programma’s. Dat geld moet volgens Den Haag worden bevroren of als drukmiddel worden gebruikt. In juli ging hij naar Ghana om buurlanden van Sierra Leone te vragen hun invloed te gebruiken. Het kabinet spreekt letterlijk over geen enkele optie uitsluiten. Dit is waar maatschappelijke analyse tastbaar wordt. Dit zijn maffia praktijken van de Nederlandse overheid ten aanzien van Afrikaanse landen, alleen dan met een stropdas en een EU-vlag erop. Je gebruikt honger, gezondheidszorg en onderwijsbudgetten als chantagemiddel om een uitlevering af te dwingen waarvoor je zelf geen verdrag hebt geregeld en waar je niet eens een ambassade hebt. De veiligheid in Freetown, de veiligheid in de Rotterdamse haven, het wordt allebei ondergeschikt gemaakt aan een binnenlandse score.

Waarom Freetown terecht neo-kolonialisme roept

De reactie uit Sierra Leone liet niet lang op zich wachten. Chief Minister David Moinina Sengeh noemde het optreden van Van Weel neo-kolonialisme. Hij zei: wij zijn een onafhankelijk land, als de Nederlandse minister wil laten zien dat hij werkt, moet hij niet de hele tijd op tv zitten en dreigen dat de EU-hulp wordt stopgezet, wij leven niet van hulp van de EU. Hij ontkende te weten waar Leijdekkers is en vroeg om bewijs, om foto’s, niet om geruchten. Daar zit de kern van Afrikaanse trots die Den Haag niet begrijpt. De Nederlandse arrogantie ten aanzien van Afrikaanse landen zit diep in de manier waarop dit dossier wordt gebracht. Nederland dat zelf al decennia wegkijkt bij de aanvoer van tonnen cocaïne via de Maasvlakte, dat zijn eigen haven niet onder controle krijgt, dat zijn eigen witwaspraktijken via Zuidas en vastgoed laat lopen, denkt een Afrikaans land de les te kunnen lezen over criminaliteit. Dat is de dubbele moraal in zijn zuiverste vorm. Wij importeren het probleem, wij creëren de markt, wij laten de winsten via onze banken lopen, en als de handelaar zich dan verplaatst naar een plek waar wij geen politieagent hebben, noemen we dat land een schurkenstaat. Het paternalisme uit Nederland is niet nieuw, maar het wordt nu live uitgezonden vanuit Freetown.

De haven, de straat en wie er echt verdient

Je kunt dit verhaal niet vertellen zonder de Rotterdamse haven erbij te pakken. Elke kilo die in mei bij de Canarische Eilanden werd onderschept, tussen de 30.000 en 45.000 kilo volgens de schattingen, en die volgens Van Weel in Freetown zou zijn geladen, is een kilo die ooit bedoeld was voor Europa. Voor Antwerpen, voor Rotterdam. De route is verschoven, niet verdwenen. Sierra Leone wordt door internationale onderzoekers genoemd als een steeds belangrijkere overslagplek voor Latijns-Amerikaanse cocaïne richting Europa. Dat is niet omdat Sierra Leone ineens een drugsimperium wilde worden, dat is omdat de vraag hier ligt. Hier, tussen de kranen van de Europoort, tussen de loodsbedrijven waar jongeren voor een paar duizend euro een container openmaken. De Afrikaanse belangen worden in dit hele verhaal volledig uitgewist. Niemand in Den Haag heeft het over wat het betekent voor een land als Sierra Leone, dat net uit een burgeroorlog en ebola is geklommen, om ineens het speelveld te worden van Europese kartels, Europese marineschepen die op het laatste moment een inval afblazen, en Europese ministers die komen dreigen. Het is recht van de sterkste vermomd als rechtshandhaving. En het laat zien hoe Nederland zijn eigen falen exporteert.

Wat de wind op de Maas hierover zegt

Als je hier in Rotterdam-Zuid woont, voel je dit dubbel. Je kent de wind die door de straten giert en alles blootlegt wat los zit. Je kent het verhaal van de jongens die in de haven worden geronseld, je kent de politiecontroles die altijd pas komen nadat de lading al weg is. Je weet dat de koopman altijd rekent. Van Weel rekent nu ook. Hij rekent dat Europese druk, geld en schaamte genoeg zijn om een Afrikaans land te laten buigen. Maar hij vergeet dat diezelfde wind ook daar waait. Dat er een generatie in Sierra Leone is die precies weet hoe Europese landen zich gedragen als ze iets willen, hoe snel ontwikkelingshulp een wapen wordt, hoe snel mensenrechten en soevereiniteit verdampen als er een witte crimineel in het spel is. Bolle Jos is het symptoom, geen oorzaak. De oorzaak is dat narcostaat Nederland al jaren leeft van doorvoer, van handel, van wegkijken en daarna hard praten. En nu staat er een minister in Freetown voor de camera, zonder verdrag, zonder ambassade, zonder plan B, maar met de hele EU-knip in zijn hand. Dat is geen daadkracht. Dat is de straat ritme van iemand die te laat komt en dan het hardst schreeuwt.