Poetin ontvangt Kushner en Witkoff – is Amerikaanse vrede in Oekraïne echt?

De deur van het Kremlin gaat open, de wind van de Maas blijft waaien

Rotterdam – Het is maandagavond in Moskou als een Amerikaanse C-17 het asfalt van Vnoekovo raakt. Geen rode loper, geen pers. Een paar dagen later is het beeld anders: Vladimir Poetin aan een lange tafel, tegenover hem Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van Donald Trump. De Kremlin-woordvoerder noemt het uitzonderlijk inhoudelijk en constructief. Tegelijk klinkt het bekende refrein: bijna vier uur praten, geen compromis. In Rotterdam, waar de wind over de Maasvlakte scheert en een schip uit Odesa wordt gelost, voel je hoe ver weg en hoe dichtbij dat is. De haven leeft van handel, van afspraken die blijven liggen. Als die afspraken in Moskou verschuiven, verschuift de prijs aan de kade hier.

Dit verhaal begint niet in 2022. Het begint bij het einde van de Koude Oorlog, bij glasnost en perestrojka, bij het opheffen van het Warschau Pact, bij de vraag of de NAVO en de EU naar het oosten zouden groeien. In de wijk voel je dat in de gesprekken bij de kapper, bij de snackbar: wie hoort erbij en wie niet. In de diplomatie voel je dat in een 28-puntenplan dat lekt, wordt bijgeschaafd, weer wordt gepresenteerd in Genève en Berlijn.

Wie zaten er aan tafel en wat wilden ze

Witkoff is Trumps vaste gezant voor dit dossier. Dit was al zijn zesde reis naar Moskou dit jaar. Kushner reist mee als de politieke lijm, de man die vaker internationale brandjes voor Trump blust. Ze kwamen met een bijgewerkte versie van een Amerikaans vredesplan dat al sinds de herfst circuleert. Poetin, geflankeerd door Joeri Oesjakov en investeringsgezant Kirill Dmitriev, bedankte voor de Amerikaanse inspanningen, erkende de complexiteit, maar hield vast aan zijn lijn van twee jaar geleden: vier regio’s, geen NAVO voor Oekraïne.

Voor het bezoek was er een gebaar dat in deze oorlog zeldzaam is. Op bevel van Poetin zou het Russische leger drie dagen niet op Kyiv schieten, vanaf middernacht op zaterdag. Zelensky bevestigde contact met de Amerikanen en was bereid tot een wederzijdse pauze in aanvallen op Moskou tot maandag. Amerikaanse media meldden dat Washington Kyiv had gevraagd geen drones rond Moskou te laten vliegen tijdens het bezoek. Het is het soort straatritme dat je kent van een bestand op de hoek: even geen gedoe, zodat de grote jongens kunnen praten. Maar een bestand is geen vrede.

De man van de CIA die niemand zag aankomen

Een week eerder landde er al een ander toestel. CIA-directeur John Ratcliffe. Volgens The Wall Street Journal en CBS News vloog hij via Riga naar Moskou voor overleg tussen inlichtingendiensten. Het Kremlin bevestigde het pas nadat vluchtdata uitlekten. Peskov zei dat Ratcliffe Poetin niet had ontmoet. Trump noemde het half routineus en zei dat het niets te maken had met Iran of met Russische dreiging tegen de NAVO, maar dat het mogelijk kan helpen de oorlog te beëindigen.

Het is de eerste keer sinds het begin van de oorlog dat een CIA-directeur naar Moskou gaat. De laatste was William Burns in november 2021, die waarschuwde: val Oekraïne niet binnen. Een paar weken later gebeurde het toch. Dat maakt het bezoek van Ratcliffe zo geladen. In de wereld van diensten praat je juist als de spanning het hoogst is. In Rotterdamse termen: als de haven dicht dreigt te gaan, ga je niet harder schreeuwen, je gaat achterom praten bij de loods.

Twee dagen na Ratcliffes bezoek dreigde Maria Zacharova, woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, met geweld tegen Britse doelen. De timing voedde speculatie dat Moskou de NAVO aan het testen is. Dat is het patroon dat we nu zien: praten in het Kremlin, dreigen in de periferie.

Rechtvaardige vrede is voor Brussel geen slogan, maar een contract

Hier botsen twee definities. In elke conclusie van de Europese Raad staat dezelfde formule: alomvattende, rechtvaardige en duurzame vrede op basis van het VN-Handvest en internationaal recht, met robuuste veiligheidsgaranties. Concreet betekent dat vijf dingen. Eén, soevereiniteit en territoriale integriteit binnen internationaal erkende grenzen. Twee, geen onderhandelingen over Oekraïne zonder Oekraïne en zonder de EU. Drie, verantwoording voor oorlogsmisdaden, inclusief het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen Poetin uit 2023. Vier, Russische herstelbetalingen. Vijf, geen papieren belofte zoals in Boedapest 1994, maar harde garanties dat Rusland niet over drie jaar terugkomt.

Washington redeneert anders. Het Amerikaanse spoor is transactioneel. Stop het doden, bevries het front, haal de angel eruit, en noem dat vrede. In het gelekte 28-puntenplan stond een passage over het wegnemen van dertig jaar aan meningsverschillen en amnestie voor betrokkenen. Voor Brussel is dat precies het probleem, omdat het het internationaal recht parkeert om een deal te kunnen tekenen.

De gevolgen zijn tastbaar. Als je grenzen militair mag corrigeren en dat later laat bezegelen door Washington en Moskou, wat is dan nog een grens in de Oostzee, in Narva, in de Suwałki-corridor. Voor de haven van Rotterdam betekent dat geen abstracte discussie, maar verzekeringspremies, graanprijzen, energiecontracten. Vrede zonder recht is een korting die later duur wordt betaald.

Maidan, de jaren negentig en het verhaal over grensverlegging

In de wijk hoor je vaak: maar Maidan was toch zelf een westerse grensverlegging, tegen afspraken uit de jaren negentig in. Daar moet je precies in zijn. Er is nooit een verdrag getekend waarin de NAVO beloofde niet naar het oosten uit te breiden. Er was in 1990 wel de uitspraak van Baker tegen Gorbatsjov over not one inch eastward, maar dat ging over Oost-Duitsland in de context van de Duitse hereniging. Gorbatsjov zelf heeft later gezegd dat er toen niet over Polen of Oekraïne is gesproken.

Wat er wel zwart op wit staat is het Boedapest Memorandum van 1994. Oekraïne leverde zijn kernwapens in, Rusland, de VS en het Verenigd Koninkrijk beloofden de soevereiniteit en de bestaande grenzen te respecteren. Dat is in 2014 geschonden met de annexatie van de Krim.

Maidan zelf begon in november 2013 niet als NAVO-operatie, maar als protest nadat president Janoekovytsj onder Russische druk weigerde een associatieverdrag met de EU te tekenen. Honderdduizenden Oekraïners stonden maanden op het plein. Dat het Westen sympathie had is evident, EU-parlementariërs stonden op het podium, Amerikaanse democratiseringsprogramma’s liepen al jaren. Maar een associatieverdrag willen tekenen is iets anders dan met tanks een provincie innemen. De EU schoof niet op met soldaten, Rusland wel. Je kunt best vinden dat het Westen na glasnost triumfalistisch was met de uitbreiding van EU en NAVO, veel Amerikaanse diplomaten waarschuwden daar toen zelf voor, maar dat maakt de juridische kern niet anders.

Turkije tegen Israël in Syrië en waarom de NAVO niet hoeft te kiezen

Sinds de val van Assad eind 2024 is Syrië een open bouwput. Ahmed al-Sharaa leidt het land, Turkije steunt hem en wil luchtbases opzetten, onder meer Abu al-Duhur bij Idlib. Israël ziet dat als een directe bedreiging aan zijn noordgrens. Op 18 augustus 2026 bombardeerde Israël in vier golven de startbaan en loodsen van die basis, precies waar Turkse eenheden zouden ontplooien. Sindsdien vliegen de woorden over en weer: gevaarlijke avonturen zegt Jeruzalem, roekeloze aanvallen zegt Ankara.

Moeten de VS kiezen tussen NAVO en Israël. Nee. De NAVO heeft al laten weten dat artikel 5 niet geldt voor Turkse troepen in Syrië. Net als in 2020, toen Turkse militairen in Idlib werden gedood, riep Turkije artikel 4 in, overleg, geen collectieve verdediging. Berichten dat Ankara om gezamenlijke NAVO-actie tegen Israël vroeg, zijn afgewezen. De alliantie wil niet in een oorlog tussen een lidstaat en een niet-lidstaat worden gezogen. Washington bemiddelt daarom nu, niet uit liefde, maar uit transactioneel belang: geen oorlog tussen twee bondgenoten terwijl het tegelijk met Moskou onderhandelt.

Dit is geen toneelspel, het is beheerde concurrentie. En het laat zien hoe de Amerikaanse vredesduw voor Oekraïne de NAVO politiek kan verzwakken. Als Washington over Europese veiligheid onderhandelt buiten de NAVO om, en als het in Syrië laat zien dat alliantieverplichtingen geografisch beperkt zijn, dan brokkelt de afschrikking af. Niet omdat er minder tanks zijn, maar omdat de tegenstander denkt dat de politieke wil om ze te gebruiken onderhandelbaar is.

Wat dit betekent aan de Maas

In Rotterdam meten we vrede niet in communiqués, maar in wat er blijft liggen. Komt er een bevriezing zonder garanties, dan blijft de onzekerheid in de keten. Verzekeraars rekenen risico door, graanhandelaren rekenen om, defensiebedrijven in de Europoort draaien overuren. Komt er een rechtvaardige vrede met harde garanties, herstelbetalingen en erkenning van grenzen, dan kan de haven weer rekenen op voorspelbaarheid, de ruggengraat van handel sinds het einde van de Koude Oorlog.

Daarom is het gesprek in het Kremlin geen ver-van-mijn-bed-show. Of Witkoff en Kushner slagen, of Ratcliffe achter de schermen een kanaal openhoudt, of Turkije en Israël elkaar in Syrië blijven testen, het landt allemaal hier. Tussen de containers, op de kade, waar de wind nooit stopt en waar afspraken alleen iets waard zijn als ze worden nagekomen.