De jongen die onder de brug sliep en heel Nederland leerde kijken
Rotterdam – Peter Faber is dood. 6 augustus 2026, Amsterdam, 82 jaar oud. Hartproblemen die niet meer te repareren waren. Een korte zin in de krant die een heel tijdperk afsluit. Faber was geen acteur die alleen in de filmzaal bestond, hij woonde in de huiskamer. In de tijd dat de huiskamer nog maar twee zenders had, Ned 1 en Ned 2, met sneeuw op het beeld als de antenne scheef stond. Als Faber speelde, keek de straat mee. Van Rotterdam-Zuid tot Groningen, van Paramaribo tot Willemstad. De gordijnen bleven open, de tv ging harder.
Hij werd geboren op 9 oktober 1943 in Schwarzenbach an der Saale, in Duitsland. Vader een Nederlandse bakkersknecht in Hamburg, moeder een Duitse vrouw. Ze leerden elkaar kennen tijdens de oorlog en vluchtten voor de bombardementen op Hamburg naar het zuiden. Toen hij zes was verhuisde het gezin naar Amsterdam-Noord. Daar groeide hij op in een huis waar de hand harder sprak dan het woord. Mishandeling, dagelijks. Onveilig en onvoorspelbaar, zou hij later zelf zeggen. Op zijn vijftiende trok hij de deur achter zich dicht. Niet uit bravoure, maar uit noodzaak. Tweeënhalf jaar sliep hij onder bruggen, in portieken, waste borden, verkocht schoenen, assisteerde een loodgieter, maakte bankgebouwen schoon. Op de bloemenmarkt in Amsterdam had hij een koffertje met kleren verstopt onder een zeil. Dat haalde hij elke ochtend op. Dat is geen anekdote, dat is dakloos zijn met een systeem. Dat is de mentaliteit die zichtbaar is op de kade in de haven, bij jongeren zonder vaste grond die toch elke dag opstaan. De wind die door de jas snijdt bij de Maas, de kou van een nacht zonder dak, Faber kende die kou van binnenuit.
Advertenties
Van openluchttheater naar Werkteater: de straat als podium
Hij wilde als verstekeling de zee op. De haven als ontsnapping. Maar iemand wees hem op een auditie voor het openluchttheater van Tuindorp Oostzaan. Hij ging, hij kreeg een rol. Na een mime-opleiding en werk als belichter bij Theatergroep Carrousel richtte hij in 1970 met anderen Het Werkteater op, midden in de Aktie Tomaat-tijd. Dat was geen gezelschap dat wachtte tot Hilversum belde. Ze speelden waar niemand anders speelde: ziekenhuizen, gevangenissen, buurthuizen, wijkcentra. Collectief, improviserend, zonder sterallures.
Toen hij in 1975 de Louis d’Or won voor Avondrood, mocht hij hem van zijn eigen groep niet persoonlijk aannemen. Alleen als collectief. In Hilversum zou daar om gelachen zijn, maar op de werkvloer in de wijk is die code direct herkenbaar. Je stijgt niet boven de ploeg uit. Je deelt de bonus. Die houding nam hij mee zijn hele leven. Het verklaart waarom jongeren hem later vertrouwden in jeugdgevangenissen en op scholen. Hij kwam niet vertellen hoe het moest, hij kwam laten zien hoe het kan. Kwart over acht kom je je kleedkamer uit, ziek, zwak, misselijk, ruzie, geldgebrek, en dan breng je toch je verhaal tot leven. Die discipline, zei hij, heb je ook nodig om je bed uit te komen als je geen werk en geen geld hebt. Dat landt niet in theorie, dat landt in de portemonnee, in het behoud van een baan, in het niet afglijden naar de straat.
Twee zenders, geen ontsnappen: toen tv nog infrastructuur was
Voor wie na 2000 is geboren is het bijna niet uit te leggen wat Ned 1 en Ned 2 betekenden. Geen internet, geen Netflix, geen telefoon die de dag vult. Televisie was infrastructuur, net zo belangrijk als de haven, het spoor of de bioscoop op de hoek. Als er iets op tv was, was dat het gesprek de volgende dag op de markt, op het plein, in de kantine van de fabriek. Faber begreep dat als geen ander. Hij was geen acteur die af en toe langskwam, hij was er altijd. Panel in Daar zeg je zowat met Yvonne Keuls in 1987, hoofdrol in de comedy Prettig Geregeld van 1988 tot 1991, presentator van Cinevisie bij de NOS, gastrollen in Baantjer en Flodder, later Opa Piet in het Sinterklaasjournaal en Reinier Veltman in Goede tijden, slechte tijden in 2014.
Dat heeft maatschappelijke gevolgen die nu voelbaar zijn. Vandaag moet een maker betalen voor zichtbaarheid, vechten om clicks tussen duizend aanbieders. Toen kreeg je zichtbaarheid omdat je goed was. Eén uitzending en zes miljoen mensen kenden je gezicht. Dat bouwt een ander soort bekendheid. Geen vluchtige hype, maar een langzame verankering in het geheugen van een land. Iedereen had hetzelfde beeld gezien. Dat is waarom zijn dood nu zo binnenkomt. Het is niet alleen een acteur die wegvalt, het is een stuk gemeenschappelijke huiskamer dat wordt gesloopt. De concurrentie van internet heeft tv kleiner gemaakt, versnipperd, maar Faber komt uit de tijd dat tv nog de Maas was: breed, onontkoombaar, iedereen moest eroverheen.
Schatjes en Max Havelaar: entertainment en geweten in één lijf
In de bioscoop was hij al net zo onvermijdelijk. In de tweede helft van de jaren zeventig speelde hij in alles wat ertoe deed. Keetje Tippel in 1975 naast Monique van de Ven en Rutger Hauer. Alle dagen feest in 1976. Doctor Vlimmen in 1977. A Bridge Too Far als kapitein Harry Bestebreurtje, Soldaat van Oranje als Willem Oostgaarde. En dan die ene rol die alles veranderde: Max Havelaar in 1976, de verfilming van Multatuli door Fons Rademakers. Maanden op locatie in Indonesië, in de hitte, een rol die schuurde. Havelaar is geen leuk personage, het is een lastig geweten. Faber speelde hem zonder pathos, volkomen naturel. Voor scholieren in Nederland, Vlaanderen, Suriname en op de eilanden werd die film educatie. Leren over kolonialisme niet uit een boekje, maar uit zijn gezicht.
En dan, acht jaar later, de totale omkering: Schatjes! in 1984 als vader John Gisberts. De film die nog steeds op verjaardagen wordt aangehaald. Pure chaos in een rijtjeshuis dat uit zijn voegen barst. Een vader die de controle kwijt is over kinderen, geld, werk en vrouw, maar die blijft staan. Mama is boos! in 1986 deed er nog een schep bovenop. En daartussen Ciske de Rat als vader Cor Vrijmoeth. Dat is de Rotterdamse straatenergie in filmvorm. De ene dag sta je in de haven te sjouwen met zware literatuur over recht en onrecht, de volgende dag moet er eten op tafel komen en mogen de kinderen het huis niet afbreken. Faber kon allebei spelen omdat hij allebei had geleefd. Van dakloos tot Louis d’Or-winnaar, van honger tot volle zalen. Hij wist wat een lege portemonnee doet met een mens en wat een volle zaal doet. Die combinatie van pure entertainment en educatieve zwaarte is zeldzaam geworden in een medialandschap waar alles in een niche moet passen.
Wat blijft: werk op de werkvloer in plaats van een standbeeld
Hij trouwde vijf keer, scheidde vijf keer, kreeg vijf kinderen bij vier vrouwen. Zonen Daan en Jesse uit zijn huwelijk met actrice Shireen Strooker werden zelf acteur. In 2018 lag hij na een openhartoperatie dagen in coma, maar hij kwam terug. Pensioen vond hij een verschrikkelijk woord. Hij bleef spelen, in Sweet Dreams in 2023 nog als dominee in Nederlands-Indië, in een film die zes Gouden Kalveren won en de Nederlandse Oscar-inzending werd. En hij ging schilderen, elke dag, kleurige explosies in acryl vanuit zijn atelier in Amsterdam, waarvan de opbrengst naar zijn eigen stichting ging.
Die Peter Faber Stichting, opgericht in 2008 toen hij 65 werd, is misschien wel zijn belangrijkste rol. Geen stichting met een glimmende borrel in Hilversum, maar werk in de wijk, in jeugdgevangenissen, op scholen samen met politie en justitie. Jongeren leren dat groepsdruk, criminaliteit en keuzes echte gevolgen hebben voor baan, veiligheid en vrijheid. Hij gaf met zijn zoon Jesse workshops in detentie met de leus: Ik kan ‘t, ik doe ‘t, ik wil ‘t, nu! Dat is geen slogan, dat is straatritme. Dat is wat er gezegd moet worden tegen een jongen in een wijk die denkt dat hij niks kan. Faber wist waar hij over sprak. Tot zijn zestiende hoorde hij: je kan niks en je wordt niks. Toen liep hij weg en bewees het tegendeel.
De haven leert dat alles wat binnenkomt ook weer vertrekt. De Maas stroomt maar één kant op. Peter Faber heeft zijn dienst gedraaid. Vanaf de bloemenmarkt tot de rode loper, van onder de brug tot in het theater. Hij liet werk achter dat blijft draaien, niet als monument, maar als gereedschap.
Soemo’s WijsNieuws 
Plaats een reactie