Spaanse premier onder vuur: rechter pakt paspoort vrouw af in corruptiezaak

Rotterdam kijkt mee: als Madrid zijn tanden laat zien

Rotterdam – De Maas heeft geen geheimen. Wat je erin gooit, komt stroomafwaarts altijd weer bovendrijven. In Madrid gebeurde afgelopen week iets wat op het eerste gezicht een juridische formaliteit lijkt, maar onder de motorkap rammelt als een container die losschiet in de haven van de Waal-Eemhaven. Rechter Juan Carlos Peinado besloot dat Begoña Gómez, echtgenote van de Spaanse premier Pedro Sánchez, haar paspoort moet inleveren. Ze mag Spanje niet meer uit. De maatregel geldt in aanloop naar een strafproces over vermeende corruptie, fraude en machtsmisbruik. Een rechter die een paspoort afpakt. Op straat in Rotterdam-Zuid zou je zeggen: ze hebben haar sleutels van de poort afgepakt.

Wat er op tafel ligt in Madrid

De zaak draait niet om een verkeerd ingevuld bonnetje. Het Openbaar Ministerie wil de zaak eigenlijk sluiten. De verdediging, geleid door oud-minister Antonio Camacho, noemt het een politiek proces. Maar de druk komt van twee andere spelers die zich als ‘acusación popular’ in de zaak hebben gevoegd: Manos Limpias en Hazte Oír. Dat is een typisch Spaans juridisch instrument waarbij burgers of organisaties zelf als aanklager kunnen optreden. Zie het als een burger die ineens aan de knoppen van een kraan in de haven mag zitten.

De beschuldigingen gaan terug tot de coronaperiode. Gómez zou haar positie hebben gebruikt om overheidssteun los te peuteren voor een Spaans toerismeconcern. Toerisme is in Spanje wat de haven is voor Rotterdam: de motor die duizenden banen laat draaien, van schoonmaker tot hotelbaas. Als daar gerommeld wordt met steun, voel je dat in de portemonnee van de wijk. De rechter onderzoekt het sinds 2024. Een startdatum voor het juryproces is er nog niet. Ondertussen zit Gómez vast aan de bakstenen van Madrid.

Wie de wind in de zeilen heeft

Manos Limpias betekent ‘Schone Handen’. De naam klinkt als een wijkagent die de straat veilig wil houden, maar de praktijk is harder. De groep is in 1995 opgericht door Miguel Bernad, een voormalig kopstuk van de fascistische partij Frente Nacional. Sindsdien dienen ze aanklachten in tegen alles wat links, Catalaans of progressief is. Van rechters tot artiesten. Hun handelsmerk: de rechtszaal gebruiken als breekijzer. Hazte Oír is familie, maar dan met een modern jasje. Ze komen uit de ultraconservatieve hoek, voeren campagne tegen abortus, LHBTI-rechten en wat zij ‘genderideologie’ noemen. Hun bus met teksten als ‘Jongens hebben piemels, meisjes hebben vagina’s’ reed al door half Spanje.

Beide organisaties zijn fel tegen het immigratiebeleid van Sánchez. Ze noemen de regularisatie van een half miljoen migranten zonder papieren ‘omvolking’. Ze zijn tegen de erkenning van Palestina en tegen het opschorten van wapenexporten naar Israël. En ze waren vanaf dag één tegen de coronamaatregelen. Lockdowns waren in hun ogen ‘dictatoriaal’, mondkapjes ‘muilkorven’. De slogan ‘Stop Dictadura Sanitaria’ hing aan gevels zoals in Rotterdam-Noord de spandoeken tegen sloop hingen. Voor deze groepen is Begoña Gómez niet alleen de vrouw van de premier. Ze is het symbool van een staat die volgens hen te veel regelt, te veel binnenlaat en te weinig luistert naar de straat.

Sánchez en de koers van de koopman

Pedro Sánchez regeert Spanje zoals een reder zijn vloot stuurt: met één oog op de internationale handel en één oog op de bemanning. Zijn PSOE is een sociaaldemocratische partij, maar moet regeren met linksere partners. Op immigratie koos hij voor regularisatie. In 2024 en 2025 kregen ongeveer 500.000 mensen die al jaren in Spanje woonden en werkten een verblijfsvergunning. Reden: de economie schreeuwt om handen. De Spaanse horeca, landbouw en bouw draaien voor een flink deel op migranten. Zonder hen valt de handel stil, zoals de Maasstad stilvalt zonder sjorders en truckers.

Tegelijkertijd sloot Sánchez deals met Marokko en Mauritanië om bootmigratie te remmen. Meer Frontex, meer geld voor grensbewaking. Dat is de koopman in hem: je kunt de poort niet wagenwijd openzetten als het achterland volloopt. Toch blijft zijn toon anders dan die van rechts. Hij noemt migratie ‘noodzakelijk’ en waarschuwt voor xenofobie. In de wijk vertaalt zich dat naar banen. Meer mensen betekent meer klanten voor de bakker op de hoek, maar ook meer druk op woningen in de buitenwijken van Madrid en Barcelona. Koopkracht wordt zo een gevecht om vierkante meters.

Op het dossier Israël-Palestina voer Sánchez scherper dan bijna elke andere EU-leider. In mei 2024 erkende Spanje Palestina als staat. Hij noemde het Israëlische optreden in Gaza ‘disproportioneel’ en sloot zich aan bij de genocidezaak van Zuid-Afrika bij het Internationaal Gerechtshof. Wapenexporten naar Israël gingen in de ijskast. Dat leverde een diplomatieke rel op. Israël haalde zijn ambassadeur terug. In Spanje zelf werd Sánchez door Vox weggezet als ‘bondgenoot van Hamas’. Hier raakt buitenlandbeleid direct de straat: joodse en islamitische gemeenschappen in wijken als Lavapiés voelden de spanning. Veiligheid op de stoep wordt dan ineens wereldpolitiek.

Corona als splijtzwam in het beton

Het coronabeleid is de derde pijler waar Manos Limpias en Hazte Oír op hameren. Sánchez voerde in 2020 een van de strengste lockdowns van Europa in. Kinderen mochten wekenlang niet naar buiten. Mondkapjes werden verplicht, ook op straat. Er kwam een vaccinatiepas voor horeca en evenementen. In de haven van Valencia lagen containers weken te wachten omdat personeel thuis zat. Logistiek ketste. Kleine ondernemers gingen kopje onder.

Manos Limpias startte direct rechtszaken tegen ministers. Hazte Oír organiseerde demonstraties. Voor hen was corona het bewijs dat de staat te veel macht naar zich toe trok. Dat narratief is niet weg. De zaak tegen Gómez gaat deels over coronasteun. Als blijkt dat die steun via vriendjespolitiek is verdeeld, dan raakt dat het vertrouwen in de hele industrie van subsidies en noodfondsen. In Rotterdam weten we: als één reder sjoemelt met havensteun, kijkt de hele kade over zijn schouder mee. Vertrouwen is de smeerolie van handel. Haal je die weg, dan piept en kraakt het.

Rechtspraak als straatgevecht

De vergelijking met Anonymous dook op. ‘We do not forgive. We do not forget.’ Manos Limpias werkt niet met hackers, maar met wetsartikelen. Toch is de energie hetzelfde: vasthoudend, moralistisch, en overtuigd van het eigen gelijk. Anonymous is leiderloos en links-libertair. Manos Limpias heeft een gezicht, een kantoor en een extreemrechtse agenda. Waar Anonymous banken platlegt, legt Manos Limpias politici aan de ketting via de rechter.

Het Spaanse systeem maakt dat mogelijk. ‘Acusación popular’ geeft elke burger het recht om te vervolgen. Bedoeld als democratisch correctiemechanisme, maar in de praktijk een politiek wapen. Zoals een havenkraan: je kunt er containers mee lossen, maar ook een deuk in een schip slaan. Het Openbaar Ministerie wil stoppen, maar Hazte Oír eist 24 jaar cel. De rechter moet laveren tussen recht en politiek, tussen baksteen en banier.

Wat dit betekent van Feijenoord tot Paramaribo

Waarom zou een lezer in Suriname, Curaçao of Antwerpen hier een nacht van wakker liggen? Omdat het mechanisme herkenbaar is. Overal waar migratie, internationale conflicten en pandemiebeleid samenkomen, ontstaat wrijving. Overal waar rechtspraak gepolitiseerd raakt, voelt de kleine man dat als eerste. In de haven betekent een dag vertraging minder loon. In de wijk betekent politieke chaos minder investeringen en meer onrust op straat.

Sánchez probeert te regeren met een krappe meerderheid. Elke rechtszaak tegen zijn directe omgeving is een lek in het ruim. Blijft het lek klein, dan pompt de bemanning het weg. Wordt het een scheur, dan maakt het schip water. Voor de Spaanse economie, de vierde van de eurozone, tikt dat door in banen, in toerisme, in de prijs van een liter olijfolie. En dus ook in de prijs die een importeur in de Rotterdamse haven betaalt.

De zaak-Gómez is daarmee geen Spaans onderonsje. Het is een testcase. Kan een premier nog besturen als zijn vrouw haar paspoort moet inleveren? Kan een land migranten regulariseren als de straat roept dat de koek op is? Kan je Palestina erkennen als je eigen achterban verdeeld is? De antwoorden bepalen niet alleen de koers van Spanje, maar ook hoe wind uit het zuiden uiteindelijk aanmeert aan de kade van de Maas. En daar, tussen de loodsen en de lijst van vertrek, luistert Rotterdam altijd mee.