Trump, Cuba en het embargo: geopolitiek die niemand rijker maakt

Zestig jaar sancties later hangt Cuba nog steeds tussen ideologie, armoede en geopolitieke macht

Rotterdam – De wind op de Maas trekt altijd dezelfde les over beton en staal: als twee schepen elkaar blijven rammen, voelen de mensen op de kade het eerst de trillingen. Dat is precies wat al meer dan zestig jaar gebeurt tussen de Verenigde Staten en Cuba. Terwijl presidenten komen en gaan, embargo’s worden aangescherpt of tijdelijk versoepeld, blijft de gewone Cubaan in de hitte staan voor lege winkels, dure medicijnen en uitvallende stroom. En ondertussen kijkt Washington nog steeds naar Havana alsof de Koude Oorlog gisteren is geëindigd.

Het debat over Cuba wordt online steeds harder gevoerd. Op sociale media vliegen woorden als “Deep State”, CIA-operaties en geheime geopolitieke deals tussen Trump, Rusland en China over tafel alsof het containers zijn die in een storm losbreken op de haven. Maar achter al die theorieën ligt een veel concretere werkelijkheid: een eiland dat economisch vastzit tussen intern wanbeleid en externe economische wurging.

Want dat is de kern van het probleem geworden. Niet meer Fidel Castro met een sigaar in een revolutionaire jeep. Niet meer Sovjetraketten op negentig mijl van Florida. Het gaat tegenwoordig om stroomuitval, voedselprijzen, lege apotheken en jongeren die massaal weg willen.

Cuba is voor Amerika geen goudmijn maar een symbool

Veel mensen vragen zich af waarom Washington nog steeds zoveel energie steekt in een klein eiland dat economisch nauwelijks meetelt tegenover China, India of de Europese Unie. Cuba bezit geen gigantische olievelden, geen cruciale chipindustrie en geen miljardenmarkt waar Wall Street van omvalt. Toch blijft het land politiek explosief.

Dat heeft alles te maken met geschiedenis, prestige en macht. Cuba ligt praktisch in de Amerikaanse achtertuin. Vanuit geopolitiek oogpunt kijken de Verenigde Staten al meer dan een eeuw naar het Caribisch gebied als een veiligheidszone. De Cubacrisis van 1962 staat nog altijd in het Amerikaanse geheugen gegrift als het moment waarop nucleaire vernietiging letterlijk voor de kust lag.

Daar komt iets anders bij: symboliek. Cuba werd na de revolutie van 1959 hét internationale voorbeeld van een socialistische staat die bleef overeind staan ondanks Amerikaanse druk. Dat stak diep in Washington. Niet alleen strategisch, maar ook psychologisch. Het idee dat een anti-Amerikaanse regering zo dichtbij kon overleven, werd een prestigezaak.

En prestige werkt in geopolitiek net zoals in de Rotterdamse havenhandel: niemand wil gezichtsverlies lijden als de hele kade meekijkt.

Obama wilde openen, Trump trok de deur weer dicht

Onder Barack Obama leek het heel even alsof de geschiedenis een andere afslag nam. Ambassades gingen weer open. Reizen werden makkelijker. Er ontstond voorzichtig economisch contact. Het idee daarachter was simpel: meer handel en contact zouden Cuba langzaam veranderen.

Maar onder Donald Trump draaide het stuur weer hard terug richting confrontatie. Sancties werden aangescherpt, geldstromen beperkt en toeristische routes dichtgeknepen. Dat gebeurde deels vanuit ideologie, deels vanuit binnenlandse politiek. In Florida wonen grote groepen Cubaanse Amerikanen die een harde lijn tegen Havana steunen. In Amerikaanse verkiezingen telt Florida zwaar mee. En dus telt Cuba politiek zwaarder dan de omvang van het eiland eigenlijk rechtvaardigt.

Trump presenteerde zich bovendien als de man die socialistische regimes wilde aanpakken, van Venezuela tot Cuba. Dat sloot aan bij zijn bredere “America First”-koers waarbij druk, sancties en economische spierballen vaker werden ingezet dan diplomatie.

Toch bleef één ongemakkelijke vraag boven de markt hangen: wat heeft al die druk uiteindelijk opgeleverd?

De gewone Cubaan betaalt de rekening

Dat is waar het debat steeds harder wordt. Want na meer dan zes decennia sancties staat de Cubaanse regering nog steeds overeind. Tegelijkertijd zijn de economische problemen voor de bevolking enorm.

Brandstoftekorten veroorzaken stroomuitval. Voedselprijzen schieten omhoog. Medicijnen verdwijnen uit apotheken. Buitenlandse bedrijven vermijden Cuba vaak uit angst voor Amerikaanse sancties of boetes. Zelfs banken deinzen terug voor transacties.

De Verenigde Staten zeggen dat de sancties gericht zijn tegen de Cubaanse staat en niet tegen burgers. Maar in de praktijk loopt dat door elkaar heen. Een economie werkt namelijk als een logistieke keten in de haven: als één cruciale schakel vastloopt, voelt uiteindelijk iedereen de vertraging.

Critici noemen het beleid daarom economisch verstikkend. Zij wijzen erop dat kinderen en ouderen de hardste klappen voelen wanneer voedselimport stokt of medische apparatuur moeilijk binnenkomt. Internationale organisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat sancties bijdragen aan humanitaire problemen.

Tegelijkertijd zeggen voorstanders van het embargo dat Havana zelf ook een enorme verantwoordelijkheid draagt. Volgens hen gebruikt de Cubaanse regering de Amerikaanse druk als permanente verklaring voor intern economisch falen, bureaucratie en gebrek aan hervormingen.

De waarheid ligt waarschijnlijk ergens tussen die twee uitersten. Cuba kampt met structurele problemen binnen het eigen systeem, maar sancties maken die problemen aantoonbaar zwaarder.

De Amerikaanse burger wint er nauwelijks iets mee

Wat opvalt, is dat ook veel Amerikanen nauwelijks direct voordeel halen uit dit beleid. Voor de gemiddelde werknemer in Texas, Michigan of Californië verandert er weinig door het embargo tegen Cuba. Integendeel zelfs.

Amerikaanse bedrijven missen handelsmogelijkheden. Boeren missen exportmarkten. Toerisme blijft beperkt. Economische kansen blijven liggen. Ondertussen kost geopolitieke confrontatie geld, diplomatieke energie en politieke aandacht.

Dat maakt de discussie steeds gevoeliger. Want als de Cubaanse bevolking geen vooruitgang ziet, en de Amerikaanse bevolking er ook nauwelijks beter van wordt, wie profiteert dan wel?

Daar ontstaat ruimte voor cynisme en complottheorieën. Online groeit het idee dat langdurige conflicten vooral elites, veiligheidsapparaten en politieke machtsgroepen dienen. Dat betekent niet automatisch dat geheime organisaties alles sturen, maar wel dat sommige systemen zichzelf in stand houden omdat ze politiek nuttig blijven.

Zoals oude havenmachines die blijven draaien omdat niemand durft toe te geven dat ze allang inefficiënt zijn geworden.

Cuba blijft gevangen in een geopolitiek schaakspel

De bredere geopolitieke spanning maakt het verhaal nog ingewikkelder. Washington kijkt met argwaan naar Russische en Chinese invloed in Latijns-Amerika. Cuba onderhoudt ondertussen relaties met beide landen. Daarmee blijft het eiland onderdeel van een veel groter machtsspel.

Maar terwijl wereldmachten schuiven met sancties, diplomatie en militaire invloed, draait het dagelijkse leven op straat gewoon door. In Havana, Santiago en Matanzas gaat het minder over geopolitieke theorieën en meer over benzine, elektriciteit en voedselprijzen.

Dat maakt Cuba vandaag vooral een menselijke crisis verpakt in geopolitieke taal.

En misschien is dat uiteindelijk de hardste conclusie van allemaal. Zestig jaar na de revolutie staat het conflict nog steeds overeind, terwijl meerdere generaties gewone mensen aan beide kanten nauwelijks tastbare winst hebben gezien. De ideologische rook hangt nog altijd boven het water, maar beneden op straat probeert men simpelweg de maand door te komen.

Zoals in iedere havenstad weet men ook in Havana één ding: grote machten praten vaak over strategie, maar het zijn de mensen op de kade die de storm als eerste voelen.