Jihad, dollars en geopolitiek: wie profiteert van HTS, Hamas en proxy-oorlogen?

Rotterdam voelt het eerst

Rotterdam, 22 november 2025. Als je door Rotterdam loopt, voel je het in je lijf voordat je het in woorden kunt vatten. Op je telefoon zie je het nog voor je je koffie hebt besteld. Een video uit Idlib. Een raket boven Gaza. Een Toyota-pick-up vol strijders in de Sahel. Een dollarbriefje in een hand die zweert te vechten voor God of voor vrijheid. De beelden gaan sneller dan de verklaringen. En als je even stilstaat op de Coolsingel, dan voel je het wringen. Want wie goed kijkt, ziet niet alleen geweld. Die ziet patronen die niet kloppen met het verhaal dat ons wordt verteld.

Waarom richten groepen die zeggen dat ze Israël en het Westen als vijanden zien, hun wapens zo vaak op regimes die ook door het Westen als vijanden worden gezien? Waarom duiken er Westerse wapens en Amerikaanse dollars op in handen van strijders die officieel tegen het Westen zouden zijn? En waarom krijgen sommige van die leiders ineens een podium bij denktanks en in Westerse media, alsof het pragmatische politici zijn?

Het is geen abstracte vraag voor politicologen. Het is een straatvraag. Het gaat over wie er sterft, wie er betaalt, wie er wint, en wie er achterblijft met de puinhopen. Over oorlogen die wij hier voelen in de energieprijzen, in de veiligheid op straat en in het wantrouwen in de media. Wie in Rotterdam-Zuid, in Suriname of op Curaçao woont, voelt die gevolgen via familie en via de portemonnee.

Advertenties

Het verhaal van Jolani en HTS

Abu Mohammad al-Jolani begon als jihadist gelieerd aan Al Qaida. Als leider van het al-Nusra Front, later Hay’at Tahrir al-Sham, kortweg HTS, vocht hij tegen het regime van Assad in Syrië en tegen rivaliserende groepen. Zijn ideologie bestempelde Israël en het Westen als vijanden. Maar in de praktijk viel hij Israël nooit aan. Zijn strijd bleef lokaal, gericht op Syrië zelf, op Assad, op andere oppositiegroepen, op het controleren van gebied en inkomsten.

In Idlib presenteert Jolani zich tegenwoordig als een soort lokale oppositieleider. Hij geeft interviews. Westerse denktanks citeren hem. Media behandelen hem alsof hij een pragmatische bestuurder is geworden. Dat voelt wrang op straat in Rotterdam, waar veel mensen familie hebben in het Midden-Oosten. Duizenden doden onder burgers, vooral moslims, en toch een zekere erkenning. Alsof de geschiedenis wordt herschreven zodra iemand bruikbaar wordt.

De paradox is precies dit: een man die begon als jihadist wordt bruikbaar in een geopolitiek spel. Zijn strijd verzwakte Assad, een regime dat door het Westen als vijand werd gezien. Zijn strijd richtte zich niet op Israël. Het resultaat was chaos in Syrië en een veiliger omgeving voor Israël, zonder dat het Westen zelf een grootschalige grondoorlog hoefde te voeren. Of Jolani dat nu zo bedoeld heeft of niet, functioneel diende zijn optreden die belangen. In de geopolitiek telt niet wat je roept, maar wat je aanricht.

Hamas als excuustruus

Al Sharaa

Hamas in Gaza laat een ander, maar verwant patroon zien. Voor buitenstaanders lijkt Hamas een verzetsbeweging. Voor Palestijnen in Gaza is de realiteit grimmiger. Hun acties hebben vaak het tegenovergestelde effect van wat verzet zou moeten opleveren: ze versterken de Israëlische macht, ze verzwakken de Palestijnse bevolking, ze geven Israël internationale ruimte om keihard op te treden. En elke keer als de beelden van raketten en geweld de nieuwscyclus domineren, verdwijnen andere dossiers naar de achtergrond, zoals de dagelijkse realiteit van bezetting, landonteigening en blokkade.

Dollars, wapens en Toyota’s

Wie de beelden uit Syrië en Irak analyseert, ziet opvallende details die geen toeval lijken. Amerikaanse dollars als standaard betaalmiddel voor buitenlandse strijders. Westerse wapens in handen van jihadisten, soms geleverd aan de zogeheten gematigde oppositie, soms via smokkel terechtgekomen waar ze officieel nooit hadden mogen komen. Toyota pick-ups, massaal en nieuw, als favoriete vervoersmiddel. iPhones en digitale filters in propagandavideo’s, waarmee onthoofdingen en aanslagen wereldwijd werden verspreid.

Dat zijn geen details uit een Hollywoodfilm. Het zijn aanwijzingen voor georganiseerde geldstromen. Geld komt niet uit het niets. Wapens komen niet uit het niets. Nieuwe auto’s in oorlogsgebied komen niet uit het niets. Achter die stromen zitten netwerken: donoren uit de Golfstaten, smokkelroutes, informele financiële systemen, losgeld, en soms steun via bondgenoten van het Westen. Je moet naar geld kijken. Geld liegt minder dan slogans.

Nigeria en de beschuldigingen tegen Frankrijk

In Nigeria en de Sahel circuleren al jaren beschuldigingen dat Frankrijk indirect Boko Haram zou financieren. Presidenten en politieke bewegingen hebben dit publiekelijk gezegd. Hard bewijs ontbreekt, maar het wantrouwen blijft hangen. Het groeit in een bodem van koloniale geschiedenis, van gebroken beloftes en van grondstoffen die het land verlaten terwijl de bevolking arm blijft.

Wat wel vaststaat: Boko Haram en ISWAP krijgen buitenlandse steun. Via smokkel, losgeld, informele financiële netwerken en soms donoren uit de Golf. Dat Frankrijk genoemd wordt, past in de bredere geopolitieke strijd. Niger en Burkina Faso verbraken hun samenwerking met Frankrijk en zochten steun bij Rusland. Het is een strijd om uranium, om goud, om militaire bases, om wie de Sahel controleert.

9/11 en het wantrouwen

Het wantrouwen rond jihadistische groepen doet denken aan 9/11. Officiële onderzoeken concludeerden dat de Twin Towers instortten door vliegtuigen en branden. Maar alternatieve theorieën blijven circuleren: beelden zonder vliegtuigen, verhoudingen die niet kloppen, instortingen die lijken op gecontroleerde demolities. Of je die theorieën gelooft of niet, ze tonen hetzelfde mechanisme: waar rook is, vermoeden mensen vuur.

Advertenties

Cees Hamelink en de professionele leugenaars

De Nederlandse communicatiewetenschapper Cees Hamelink zei ooit dat er meer professionele leugenaars actief zijn voor politieke en machtsbelangen dan dat er journalisten zijn. Kijk naar de voorbeelden. De verzonnen couveuse-baby’s in Koeweit in 1990. Colin Powell’s VN-speech over massavernietigingswapens in Irak in 2003. Propaganda rond Syrië en Libië. Het zijn verhalen die miljoenen mensen overtuigden, maar later leugens bleken.

Proxy-oorlogen en verborgen agenda’s

De strijd tegen Gaddafi in Libië, tegen Assad in Syrië en nu de spanningen rond Traoré in Burkina Faso laten zien hoe jihadistische groepen vaak vechten tegen regimes die ook door het Westen als vijanden worden gezien. Voor Israël betekent dat een veiliger omgeving. Voor het Westen betekent het dat vijanden worden verzwakt zonder directe interventie. Het is proxy-oorlog in de puurste vorm: anderen laten vechten, zelf de vruchten plukken.

De rol van jongvolwassenen in dit verhaal

Voor een generatie die is opgegroeid met internet, memes en livestreams, is dit verhaal extra relevant. Je ziet de beelden direct, zonder filter. Je herkent patronen sneller. Je voelt dat er iets niet klopt. Je hoeft niet te wachten op de krant van morgen, je ziet het nu, live, op je scherm. Dat maakt deze generatie anders. Niet cynischer, maar scherper. Het wantrouwen in officiële verhalen is geen zwakte, maar een teken van kritisch denken. Het betekent dat je doorziet dat geopolitiek vaak draait om belangen, niet om idealen.

Van most wanted naar Trumps eregast

Conclusie

Zijn Hamas en HTS marionetten van het Westen? Formeel niet. Functioneel wel. Hun acties dienen vaak de belangen van Israël en Westerse bondgenoten, of ze dat nu willen of niet. Dat is de paradox die moeilijk te verteren is: duizenden doden onder burgers, vooral onder onschuldigen, en toch een geopolitieke bruikbaarheid die hen erkenning oplevert. Voor wie in Rotterdam, Paramaribo of Antwerpen kijkt, is dit geen abstracte theorie, maar dagelijkse realiteit.

Slotgedachte

Misschien is het zoals Hamelink zei: er zijn meer professionele leugenaars dan journalisten. Maar dat betekent niet dat we blind hoeven te zijn. Het herkennen van patronen, het benoemen van paradoxen en het stellen van vragen is de eerste stap naar helderheid. En helderheid is precies wat nodig is in een wereld waar rook vaak meer verhult dan onthult.

Reacties

Geef een reactie