Opvoeding en media vormen jongeren: Jan Roos, Roddelpraat en vrijheid

Rotterdam voelt het eerst als de opvoeding verschuift

Als je door Rotterdam loopt, voel je het in je lijf voordat je het in woorden kunt vatten. De Maas trekt, de stad ademt, trams schuiven langs de Coolsingel, jongeren hangen op de hoek, iemand maakt een grap die net te hard aankomt en een ander lacht om niet buiten de groep te vallen. Het is dat straatritme dat alles hier bepaalt: snel, direct, zonder omwegen. En juist in dat ritme zie je hoe anders de jongeren van nu zijn opgegroeid dan de generatie van hun ouders. Niet omdat ze slechter zijn, niet omdat ze lastiger zijn, maar omdat de wereld waarin ze zijn gevormd fundamenteel anders in elkaar zit. Wie dat niet ziet, begrijpt ook niet waarom een grap vandaag anders landt, waarom autoriteit niet meer vanzelf spreekt en waarom vrijheid voor deze generatie iets heel anders betekent dan voor de generatie die opgroeide met gezond verstand als hoogste goed.

Advertenties

Van pedagogie naar entertainment op de kindertelevisie

De generatie van de jaren zeventig en tachtig leerde dat je er met logisch nadenken en samenwerken wel uitkwam. De televisie hielp daarbij, de opvoeding hielp daarbij, de straat hielp daarbij. Problemen waren er natuurlijk ook, maar de boodschap was helder: blijf rustig, gebruik je kop, doe het samen. De generatie van de jaren negentig en tweeduizend groeide op in een andere logica. Competitie werd de norm, crisis werd de achtergrondmuziek en slogans werden herhaald tot ze als waarheid gingen voelen. Dat verschil zie je nu terug in Rotterdam, in Amsterdam, in Antwerpen, in Paramaribo en in Kralendijk. Overal waar jongeren opgroeien met dezelfde media, dezelfde druk en dezelfde versplinterde opvoeding, zie je dezelfde spanning tussen wat ze geleerd hebben en wat er van ze wordt verwacht.

Naschoolse opvang, zorgmanager en de opkomst van wantrouwen

Het is geen incident, het is een patroon dat zich herhaalt in de klas, op het werk, op social media en op straat. Wie in de jaren zeventig en tachtig opgroeide, kreeg kindertelevisie die in wezen pedagogie was met een lach erbij. Bassie en Adriaan losten problemen op door slim te zijn en elkaar te helpen. De Berenboot draaide om samen varen, samen zoeken, samen thuiskomen. Zelfs de Flintstones, hoe gek die steentijdwereld ook was, draaide om buren, familie en elkaar uit de brand helpen. De boodschap was simpel en herhaalbaar: gebruik je verstand, werk samen, dan kom je eruit. De overheid zag opvoeding en media toen nog als een verlengstuk van elkaar. Televisie was niet alleen vermaak, het was ook vorming. Het leerde kinderen dat je niet de hardste hoeft te zijn om gezien te worden. Halverwege de jaren negentig kantelde dat beeld radicaal.

Minder vertrouwen in autoriteit en meer kracht van de groep

SpongeBob SquarePants bracht neurotische humor waarin iedereen langs elkaar heen praatte. Johnny Bravo maakte van machogedrag een grap die steeds opnieuw moest. Dexter’s Laboratory maakte van slim zijn een wapen in een permanente strijd met zijn zus. Dragon Ball Z, Pokémon en de Teenage Mutant Ninja Turtles brachten een wereld waarin winnen belangrijker werd dan samenwerken en waarin geweld vaak werd gerechtvaardigd als middel om sterker te worden. Het was leuk, het was snel, het was verslavend, maar het leerde een andere les: wie het hardst roept, wie het extreemst doet, wie wint, die telt mee. Extreme gedragingen werden onderdeel van het spel. Samenwerken werd iets voor verliezers. En die les is blijven hangen, lang nadat de televisie is vervangen door de telefoon. Wie zo is opgevoed, kijkt anders naar een conflict. Niet: hoe lossen we dit samen op, maar: wie wint dit? Vanaf diezelfde periode kreeg de naschoolse opvang een steeds grotere rol.

Provincie versus stad en de botsing van omgangsvormen

Kinderen brachten meer tijd door buiten het ouderlijk huis, buiten de directe opvoeding van hun ouders. Ouders kwamen zelf vaak uit kleinere gezinnen, met hooguit drie kinderen, en hadden minder vanzelfsprekende steun van een grote familie om zich heen. Opvoeding werd daardoor steeds meer een taak van instituties. Dat is geen oordeel over ouders die hard werken, het is een vaststelling over hoe de samenleving is ingericht. Als een kind een groot deel van zijn wakende uren doorbrengt in een systeem, dan vormt dat systeem het kind mee, of we dat nu willen of niet. De pedagogische relatie wordt dan vervangen door een planning, een rooster, een overdracht. Vanaf 2000 kwam daar een nieuwe laag bovenop: de introductie van de zorgmanager. Waar pedagogische professionals vroeger de toon zetten, kregen managers met macht de regie.

Jan Roos, Dennis Schouten en Roddelpraat in een nieuwe generatie

Het ging minder over wat een kind nodig had en meer over protocollen, targets, dossiers en beheersbaarheid. Dat leidde tot een cultuur waarin crisis en wantrouwen structureel aanwezig waren. Teams werden soms bewust verdeeld, met een toxisch teamlid om spanning te creëren, waardoor kinderen dagelijks opgroeiden in een omgeving van conflict en instabiliteit. Wie als kind leert dat volwassenen onderling strijden, dat er altijd wel iets aan de hand is en dat je nooit helemaal veilig kunt ontspannen, neemt dat mee de straat op. En de straat in Rotterdam vergeet niets. Wat je daar leert over vertrouwen, neem je mee naar school, naar je werk, naar je relaties en naar hoe je later zelf naar autoriteit kijkt. Wantrouwen wordt dan geen emotie meer, maar een overlevingsstrategie die je overal toepast. Wat betekent dat concreet voor de jongvolwassenen van nu, tot dertig jaar? Het eerste wat opvalt is dat autoriteit niet meer vanzelf spreekt.

Media, kretologie en social media als dagelijkse opvoeder

Waar volwassenen vroeger vanzelfsprekend gezag hadden omdat ze ouder waren, leraar waren of een uniform droegen, moeten ze dat gezag nu actief verdienen. Jongeren vragen: waarom zou ik naar jou luisteren, wat heb jij te bieden, ben je eerlijk? Dat is geen brutaliteit, het is een logisch gevolg van een opvoeding waarin volwassenen zelf het voorbeeld gaven dat macht niet altijd eerlijk wordt gebruikt. Als je bent opgegroeid met wantrouwen als achtergrondruis, dan test je iedereen die boven je staat. Je kijkt eerst of iemand het meent, daarna pas of iemand het kan. Daarnaast is groepsdruk sterker dan ooit. Jongeren ervaren dat de kracht van de groep vaak zwaarder weegt dan individuele verantwoordelijkheid. In een groep kun je je verschuilen, in een groep kun je scoren, in een groep hoef je even niet zelf te kiezen.

Suriname, Vlaanderen en Caribisch Nederland delen dezelfde kern

Dat verklaart waarom een ruzie op straat zo snel kan escaleren en waarom iemand soms meedoet aan iets waar hij alleen nooit aan zou beginnen. Het verklaart ook waarom stress en burn-out zo vroeg opduiken. Vroege blootstelling aan crisis vergroot de kans op angst en vermijdingsgedrag. Je leert om altijd alert te zijn, om altijd te scannen of er gevaar dreigt, om je nooit helemaal te laten gaan. En tegelijkertijd leer je individualisme: als de groep je niet beschermt en de instituties je niet beschermen, dan leer je sneller om voor jezelf te zorgen. Dat is de paradox van deze generatie: ze zijn groepsafhankelijker dan ooit en tegelijk individualistischer dan ooit. Ze willen erbij horen, maar ze vertrouwen er niet op dat erbij horen hen ook echt beschermt. Een schrijnend voorbeeld maakt dat tastbaar.

JAN ROOS NIET VERVOLGD; BENDER MOET RENNEN

Wat deze generatie nu nodig heeft is geen les maar begrip

Waar pubers vroeger afdropen zodra ouders zich met een ruzie bemoeiden, zien we nu situaties waarin ouders zelf slachtoffer worden van groepsgeweld. Er zijn gevallen bekend waarin ouders die hun kind wilden beschermen, door een groep van vijftien pubers op straat werden aangevallen. Dat is geen incident dat je kunt wegwuiven als jeugdoverlast. Dat laat zien hoe fundamenteel de rol van autoriteit is verschoven. De ouder is niet meer de vanzelfsprekende grens. De groep is de grens geworden. En als de groep beslist dat de ouder er niet toe doet, dan gebeurt dat op straat, in het zicht van iedereen. De spanning tussen provincie en stad speelt hierin een grote rol. In de provincie gelden vaak strikte groepsnormen: samen uit, samen thuis. Loyaliteit is totaal. Je kunt geen ruzie krijgen zonder dat de hele groep achter je staat. Dat geeft houvast, maar het geeft ook druk. In De stad blijft ademen, elke dag opnieuw. De Maas stroomt door en Rotterdam blijft leven met zijn jeugd en zijn vrijheid en zijn grappen en zijn verhalen. De Maas stroomt door en Rotterdam blijft leven met zijn jeugd en zijn vrijheid.

Reacties

Geef een reactie